Tenhemelopneming van Maria: hemelse Vrouw (15 augustus)

Maria heeft een unieke plaats in het katholieke geloof. Ze is de moederfiguur, ze belichaamt het vrouwelijke van de hemel. Maria is zorgzaam en wijs, ze draagt onze gebeden in haar hart en deelt onze zorgen met haar verrezen Zoon. Ze is nabij en hemels tegelijk. Ze is een voorbeeld voor ieder van ons.

• Voor de lezingen van deze zondag: klik hier.

Ontmoeting

God is ontmoeting. Hij is de Bron van al wat is, Hij is het zijn zelf. God openbaart zich aan de mensen om tot ontmoeting te komen met hen. Hij sluit een Verbond met hen om in contact te blijven. God is Liefde: Hij laat ons niet vallen, we zijn waardevol in zijn ogen. Zodanig heeft God de wereld lief, dat Hij zijn Zoon op aarde heeft gezonden om zijn Boodschap aan ons te verduidelijken.

Daartoe heeft Hij Maria tot Moeder Gods uitverkoren. Een gelovige vrouw heeft de Mensenzoon gebaard. Ze heeft deze bijzondere opdracht aanvaard. En ze bleef in dialoog met God langs het leven, het lijden, de dood en de verrijzenis van haar Zoon. Wanneer Maria zelf tegenover het aardse levenseinde staat, wordt de overwinning van Jezus op de dood ook aan haar toebedeeld. Ze ontmoet God de Vader en haar geliefde Zoon opnieuw in de hemel.

Hemels

Maria is ten hemel opgenomen. Maria, de moeder van Jezus, is niet zelf ten hemel opgestegen zoals haar Zoon. Wel is ze aan het einde van haar aardse levensloop door God in de hemelse heerlijkheid opgenomen. Ze werd door God gebracht naar de hemel. Dat mag ons niet verwonderen. 

Eigenlijk had Maria een bijzondere verbinding met de hemel vanaf het bezoek van de Engel. Ze heeft haar Zoon ten volle gesteund in zijn aardse zending. Ze volgde Hem en geloofde in zijn Boodschap. Haar aardse leven stond in het teken van de Heer. Lijden en verdriet heeft ze aangenomen zonder te twijfelen aan God. Haar Zoon is gestorven, maar zij bleef geloven in de hoopvolle Kracht van God. Wat Hij wou, dat zou geschieden.

Nabij

Maria is ten volle mens en daardoor heel herkenbaar voor ons. En hoewel God zelf ons graag ontmoet, is Maria als vrouw bijzonder bereikbaar door haar zorgzaamheid en haar moederschap. Bij Maria mogen we thuiskomen. Toch is ze ook Koningin van de hemel en ver boven ons verheven. Dat schept echter geen afstand. Ze kan voor ons ten beste spreken bij haar Zoon. 

Zo is Maria een nabije verbindingsfiguur met de hemel en met God. We mogen alles aan haar toevertrouwen. In haar wijsheid zal ze ons gebed verhoren. Tot Maria komen is geen ingewikkelde oefening, het vergt geen grote woorden of complexe symbolische daden. Een kaarsje aansteken bij haar beeltenis kan al volstaan. We kunnen altijd bij haar terecht met onze zorgen en vragen.

Nodig

In moeilijke tijden mogen we ons richten tot deze hemelse vrouw. We hebben een vrouw nodig die ons beluistert en nabij is in deze warrige tijden. We hebben een hemelse moeder nodig die ons bemoedigt als zekerheden vervagen en de toekomst onberekenbaar wordt. We hebben een gelovige vrouw nodig om ons geloof te versterken als moed ons in de schoenen zakt en de onmacht alles overwoekert. We hebben een hemelse vrouw nodig die ons troost wanneer we overspoeld worden door verdriet en pijn.  (Vrij naar Zr Caritas Van Houdt, We hebben je nodig)

We hebben Maria nodig omdat zij zorgt, kijkt en luistert. Omdat ze ons verwijst naar de Levensbron die God is. Ze is een icoon van God, een vrouw van alle tijden die God dichterbij brengt in ons geloof en ons gebed. Moge zij de nabije moeder blijven die ons nooit laat vallen, moge zij in ons gebed de brug blijven naar de hemel.

Maria ten hemel opgenomen, niet opgevaren (15 augustus 2021)

Op 15 augustus vieren we de Tenhemelopneming van Maria. Het hoogfeest is ingesteld in 1950. We vieren het dus nog niet zo lang met de huidige invulling. Laten we even in de geschiedenis duiken om te ontdekken hoe dit feest en het daaraan gekoppelde dogma zijn ontstaan.

Eerste Vaticaans Concilie

De vraag om een dogmatische omschrijving voor de opneming van Maria in de hemel wordt al geformuleerd tijdens het Eerste Vaticaans Concilie, anno 1869. Dit concilie is het eerste sinds Trente, dat dan ruim 300 jaar is beëindigd. Door de inname van Rome moet het concilie in allerijl afgebroken worden in 1870. Het zal ruim 90 jaar duren vooraleer het Tweede Vaticaans Concilie de Kerk opnieuw fundamenteel bij de tijd tracht te brengen.

Men keurt in dit kort concilie wel de onfeilbaarheid van de paus goed. Dit is een omstreden beslissing: de paus kan hierdoor bij hoge uitzondering en om dringende redenen vanuit de pontificale stoel een uitspraak doen over geloof of moraal zonder consultatie van de kardinalen, maar vanuit zijn Petrusambt, gesteund door de heilige Geest. Dit geeft de paus een feitelijk eindgezag. Het betekent niet dat de paus als persoon onfeilbaar zou zijn. Enkel wanneer de paus onder de strikte voorwaarden ex cathedra spreekt, geldt de onfeilbaarheid. In de praktijk wordt de pauselijke onfeilbaarheid slechts één keer ingeroepen sinds het Eerste Vaticaans Concilie: paus Pius XII kondigde in 1950 ex cathedra het vierde Mariadogma af: de Tenhemelopneming van Maria.

Mariadogma's

Er zijn op dat ogenblik al drie Mariadogma’s. De eerste twee dogma’s dateren uit de vroege Kerk. Maria is de Moeder van God: dit dogma garandeert de volwaardige menselijkheid van Jezus. Maria is Maagd gebleven na de geboorte van Jezus. Ook dit dogma omschrijft vooral Jezus: Hij is niet ontstaan uit gemeenschap tussen Jozef en Maria. Hij is niet enkel volwaardig mens, Hij is ook volwaardig de Zoon van God. Het Moeder Godsdogma werd in het concilie van Efeze (in het jaar 431) bekrachtigd, de Maagdelijke geboorte in de concilies van Nicea (325) en Constantinopel (381).

In 1854 wordt een derde dogma toegevoegd: de Onbevlekte Ontvangenis van Maria. Maria blijft gevrijwaard van de erfzonde, waardoor Jezus vrij van zonde kan worden geboren. Ook dit dogma beschrijft uiteindelijk Jezus Christus. Het dogma wordt echter door de paus afgekondigd, zonder consultatie van de kardinalen, zonder concilie. Het derde Mariadogma wordt na het Eerste Vaticaans Concilie beschouwd als de eerste pauselijke uitspraak ex cathedra, met terugwerkende kracht als het ware. Het dogma van de Tenhemelopneming van Maria is dan in 1950 de tweede keer.

Na dit dogma groeit de Mariadevotie tot ongekende hoogten. In 1858 hoort Bernadette Soubirous Maria tot haar spreken. Maria bevestigt het dogma en zegt: “Ik ben Onbevlekt Ontvangen.” Dat luidt het begin in van de Mariadevotie in Lourdes. In 1917 verschijnt Maria in het Portugese Fátima. In 1932 en 1933 zijn er verschijningen in Beauraing, in 1933 in Banneux, beiden in België. Vanaf 1945 verschijnt Maria aan Ida Peerdeman in Amsterdam. In het totaal verschijnt Maria op 9 plaatsen tussen 1854 en 1945, en 2 keer in de 10 jaar vlak vóór de afkondiging van het dogma (in Rome en daarna ook in La Sallette in Frankrijk). Daarbuiten zijn er slechts 5 erkende verschijningsplaatsen doorheen de (bijna) twintig eeuwen christendom.

Nieuwe golf

Na de Tweede Wereldoorlog wordt steeds luider geroepen om een nieuw dogma. Men vraagt om de Tenhemelopneming eindelijk in een dogma te gieten. Een 13e eeuwse legende van de dominicaan Jacobus de Voragine beschrijft hoe Maria lijfelijk ten hemel opstijgt na haar overlijden. De legende neemt een belangrijke plaats in de Mariadevotie in, maar steunt op geen enkele Schriftpassage.

Met de Tenhemelopneming van Maria wordt een tweede dogma afgekondigd dat niet in de Schrift vermeld is en voor het eerst een dogma dat niets over Jezus of de Drievuldigheid definieert maar enkel over Maria gaat. Er is wel een heel breed draagvlak voor in de Kerk op dat ogenblik. Sterker nog: er wordt daarnaast ook geroepen om een dogma dat Maria Medeverlosser zou noemen. Dat dogma is er nooit gekomen. Het zou Maria tot een Goddelijke status verheffen, aan de Triniteit gelijk. Er is misschien in de Mariadevotie een zeker draagvlak voor, maar er zijn theologisch gezien te veel bezwaren tegen. 

Het Tweede Vaticaans Concilie heeft een perspectiefwissel gecreëerd en heeft de aandacht opnieuw sterker gericht op Jezus. Laten we niet vergeten dat in de jaren van het dogma de God een strenge rechter is en dat zonde, het oordeel en de hel grote angst inboezemen, terwijl Maria als nabije Moeder de belangrijkste voorspreekster voor de katholieke gelovigen is. Ze vertegenwoordigt ook het vrouwelijk aspect in het epicentrum van ons geloof. Toch is een evenwichtige en Bijbels verantwoorde verering van Maria het mooiste eerbetoon aan de Vrouw die God langs de engel Gabriël toezegde om de heilsgeschiedenis een nieuwe en onomkeerbare wending te geven door de Messias te baren en doorheen zijn leven bij te staan, tot voorbij zijn dood aan het kruis.

Geen hemelvaart

Er is met het afgekondigde dogma immers iets vreemds gebeurd. Men is in de praktijk gaan spreken over Maria Hemelvaart, geheel ten onrechte. Jezus is ten hemel opgevaren omdat Hij de Zoon van God is en aan de rechterhand van de Vader gaat zetelen in de hemel. Maria daarentegen is door God in de hemel opgenomen omdat ze de Moeder Gods is. Dit heeft ze echter niet uit eigen kracht gedaan. Het is een kwestie van aandrijving: God is de heilsbrenger en de Verlosser. 

Binnen de katholieke Kerk voelt het niet vreemd of verkeerd aan dat God beslist zou hebben om Maria in de hemel op te nemen na haar dood. Die veronderstelling wordt overigens ook vrij vlot voor alle andere heiligen aangenomen. Een heel ander paar mouwen is de gedachte dat Maria uit eigen kracht naar de hemel zou zijn opgevaren. De begrippen lijken wat op elkaar natuurlijk, en in het Latijn is de verwarring nog groter: “assumptio” (opname) versus “ascencio” (opstijging). Toch blijft het merkwaardig dat er parochies en scholen bestaan met de naam “Maria Hemelvaart” en dat veel kalenders het hoogfeest zo benoemen. Soms heeft het te maken met onwetendheid, soms is het een bewuste keuze. 

Wanneer ik de foutieve benaming op een kalender zie staan, ben ik altijd geneigd om het te corrigeren zoals een dt-fout. Is een dt-fout een vreselijke ramp? Neen, natuurlijk niet. Maar juist is altijd beter. Soms maakt het een wereld van verschil. Wat het dogma betreft, is het een kwestie van aandrijving. God heeft het eerste en het laatste woord.