Voornemens en zo (10-11 januari 2026)

Nieuwjaar is een typisch overgangsmoment waarop we goede voornemens formuleren. In het nieuwe jaar willen we steevast iets veranderen in ons leven. De dingen anders en beter aanpakken. We nemen ons voor om een verandering te verwezenlijken, voor eens en voor altijd. Dat er van heel wat voornemens uiteindelijk weinig in huis komt, behoeft weinig uitleg. Tussen zeggen en doen verslijten heel wat schoenen. Waar bouwen we op om onze voornemens waar te maken? Wat houdt ons waakzaam om niet te hervallen in een slechte gewoonte?

• Voor de lezingen van deze zondag: klik hier.

Verlicht

In onze Verlichte samenleving steunen we sterk op onszelf: op onze eigen denkvaardigheid meer bepaald. We zijn omdat we denken. Onze rede is een sterke bouwsteen in ons bestaan geworden, in al zijn facetten. Aldus dichten we ons inschattingsvermogen veel kracht toe. We baseren ons op onze wil - meer bepaald: onze vrije wil - om onze intentie zelf te verwezenlijken. 

Vrijheid is echter een lastige omgeving. Volgens de filosoof Sartre zijn we er zelfs toe veroordeeld: ze maakt ons onzeker en instabiel. We staan lang niet altijd zo sterk in onze existentiële schoenen als we op een overmoedig ogenblik pretenderen en veronderstellen. Nee, met onze goedbedoelde voornemens komen we lang niet altijd ver. 

Veel keuzes

Mensen maken voortdurend keuzes. We maken er volgens recente studies zo'n 35 000 per dag. Van veel keuzes zijn we ons niet eens bewust. Als we bij elk onderdeel van elke daad zouden moeten nadenken, dan kwamen we nergens. Veel keuzes gebeuren automatisch, gebaseerd op eerdere ervaringen, op gewoonte. Slechts 0,26 procent van onze beslissingen zou werkelijk bewust overwogen genomen worden. 

Onze rede komt dus veel minder op de voorgrond in ons dagelijkse bestaan dan we lijken te veronderstellen. In onze poging om logica te zoeken en te vinden in de realiteit kunnen heel wat processen anders lopen dan we zouden verwachten. En we herleiden die werkelijkheid tot ons denkkader. Emoties spelen een grote rol in ons denken. Onze primaire drijfveren bepalen veel beslissingen. We zijn uiterst beïnvloedbaar, vaak op bijzonder subtiele wijze. 

Dat wil uiteraard niet zeggen dat we enkel maar hulpeloos kunnen ronddobberen in een poel van onzekerheden. Het betekent wel dat we onszelf niet zomaar mogen overschatten. Wie denkt zichzelf volledig de baas te zijn, die staat onder het gezag van een dwaas.

Hulp

Wanneer het gaat over ethische dilemma's die zich duidelijk manifesteren, dan zullen we daar niet zomaar lichtvaardig over gaan. Onze voornemens zijn echter vaak gerelateerd aan subtiele handelingen, aan automatismen en gewoonten. 

We hoeven gelukkig niet helemaal op onszelf te steunen om het goede na te streven en het kwade te laten. Behalve de kleine bubbel van onze rede hebben we een horizontaal perspectief van mensen rondom ons die ons kunnen attenderen op de fouten die we onbewust (zullen) maken. Verder is er ook die inspirerende verticale as: we kunnen vragen om bijstand aan God.

Hemel

Het doopsel van de Heer toont ons hoe een mens plots tot Mens wordt verheven. Wat al in de kiem aanwezig was, in de schoot van Maria, wordt heel uitdrukkelijk benoemd en bevestigd in de volwassen Jezus wanneer Gods Geest over Hem neerdaalt. (Matteüs 3, 17) Johannes de Doper acht zich niet waardig om dit doopsel te voltrekken, maar het moet zo gebeuren. (Matteüs 3, 14-15) Jezus, de Zoon van God, wordt bekrachtigd door het doopsel dat ook al zijn volgelingen zal inspireren.

We mogen ons dus richten tot God voor hulp om onze voeten op de juiste weg te richten, om van ons leven het mooist mogelijke te maken. Onze voornemens kunnen we in die vraag opnemen. Een slaagkans van 100 procent is uiteraard niet realistisch. Echter: de wegen van de Heer zijn ondoorgrondelijk. 

Laten we onze rede ernstig nemen, maar niet als enige bron van leven. Wanneer we ons opsluiten in onze eigen bubbel, dan komen we niet ver. Wanneer we ons deel weten van een complex en veel groter geheel, dan is dat een bevrijding. In dat grotere geheel is er zoveel meer mogelijk.

Wijsheid, wegwijzer naar God (11-12 november 2023)

Wat is wijsheid? Het is een vraag van alle tijden. In het Eerste (Oude) Testament vinden we bij de apocriefe geschriften – de aanvullende boeken, bij wijze van spreken – het boek Wijsheid, dat precies die vraag stelt vanuit een theologisch oogpunt. Wijsheid wordt door de schrijver gezien als de hoogste kennis die een mens kan nastreven, een geschenk van God aan onze wereld. Die wijsheid ontvangt men door interesse en uit zich in het naleven van de Wet. Het klinkt toch wat abstract. Jezus maakt dit echter concreet langs een parabel.

• Voor de lezingen van deze zondag: klik hier.

Apocrief

Het boek Wijsheid is wellicht geschreven in Alexandrië, rond 50 vóór Christus, misschien zelfs rond de tijdwisseling. Het is dus een bijzonder jong geschrift in het Eerste (Oude) Testament, en is bovendien in het Grieks geschreven, niet in het Hebreeuws. Vandaar dat dit boek niet door iedereen wordt erkend. Het is 'apocrief': voor sommigen 'weggeborgen'. In protestantse Bijbelvertalingen vind je het boek Wijsheid doorgaans niet terug. 

Wat is wijsheid dan? Een vrije vertaling van een fragment uit Wijsheid 6, dicht bij de tekstinhoud, omschrijft haar als volgt:

Wijsheid

De wijsheid straalt en ze verwelkt niet.

Ze wordt gemakkelijk herkend door wie om haar geeft,

en wordt vlot gevonden door wie haar zoekt.

Ze toont zich meteen aan wie haar wil ontmoeten.

Wie naar haar op zoek is bij het krieken van de dag

hoeft geen inspanning te doen: ze wacht al aan zijn deur.

Ieder die aan haar denkt, toont het grootste inzicht,

en wie wakker ligt over haar, is algauw vrij van zorgen.

Ze gaat immers zelf op zoek naar wie haar waard zijn,

ze komt innemend op hun weg, en raakt hen in elke gedachte.

Ze groeit uit diepe interesse, en daarin ligt de liefde.

(Wijsheid 6, 12-18a)

 

Dichter bij God

De wijsheid straalt en maakt zich kenbaar voor wie zich ervoor openstelt. (Wijsheid 6, 12) Het vraagt dus een inspanning van de mens zelf, maar die moeite wordt rijkelijk beloond: de wijsheid wordt vlot gevonden, want ze is zelf opzoek naar mensen die het waard zijn. (Wijsheid 6, 14-16) De wijsheid is dus een soort ideaal, dat vormelijk wordt voorgesteld in de beeldtaal van de schrijver. Het boek Wijsheid wordt overigens net als Spreuken (waaruit volgende week wordt gelezen) aan koning Salomo toegeschreven, om het werk meer belang toe te dichten. 

Het verlangen naar wijsheid vertrekt uit interesse, openheid, ontvankelijkheid, en dus ook uit liefde, die aan alle voorgenoemde karakteristieken voldoet. De wijsheid uit zich in het onderhouden van de Wet, uit een levenswandel die omschreven kan worden als naderen tot God, dichter bij God komen. Langs de wijsheid nodigt God ons uit om dichter bij Hem te komen. God creëert dus een mogelijkheid die tegemoetkomt aan het grootste verlangen van iedere gelovige. God is onbereikbaar voor onze gedachten en onzichtbaar voor onze ogen. Met wijsheid komen we dichter bij Hem.

Leerschool van het leven

Deze wijsheid hoeft echt niet academisch van aard te zijn. Bovenal is ze een daadwerkelijke wijsheid: een praktische leerschool. Ze komt van Godswege en is dus voor iedereen toegankelijk, voor iedereen die God liefheeft. Precies daarom is het geen luie wijsheid: liefde vraagt om een blijvende investering. Anders verwelkt ze. Let wel: niet de wijsheid zal verwelken, wel jouw toegang tot die wijsheid.

Niet dom

Datzelfde beeld brengt Jezus tot leven in een parabel. Wees verstandig, zoals de slimme meisjes die wachten op de Bruidegom, die langskomt en hen naar het Rijk Gods zal brengen. (Wijsheid 6, 16a - Matteüs 25, 10) Wees voorbereid op zijn komst. Laat je niet door zijn komst verrassen, zonder er bij stil te hebben gestaan, zonder je best te hebben gedaan. (Wijsheid 6, 16b - Matteüs 25, 4) Sta bewust en alert in de liefde, leef de liefde. Laat je geloof geen lege doos zijn. Maak er werk van, maak er tijd voor, neem het mee doorheen je leven. Zo niet gaat de deur op slot. (Matteüs 25, 11)

Laat je geloof doorheen je leven meegroeien in wijsheid. Open je hart voor Gods Boodschap: beluister het Woord, en denk, spreek en handel er naar. Je geloof hoort een essentieel onderdeel te zijn van je leven, en geen passieve status of vage omschrijving pro forma. Wees waakzaam, voegt Jezus er aan toe. (Matteüs 25, 13) Je weet immers niet wat er komt. Wel weet je wat je nu al kan doen.  

Over een kleine maand begint de advent. Vier zondagen bereiden we ons voor op Kerstmis, de komst van de Messias, de Zoon van God. Dat is een uitgelezen tijd van voorbereiding en van waakzaamheid. Nu al klinken deze woorden even. Berg ze niet te ver weg. Wees bovenal wijs, en handel wijs, ook vandaag. Want God is de bron van wijsheid, en die wijsheid wijst ons de weg naar God.

Nader bij U

Het doet mij spontaan denken aan een lied, waarbij ik me meteen een knetterend, warmgloeiend kampvuur inbeeld. De tekst (hier in de Vlaamse versie) drukt het verlangen uit om dichter bij God te komen, om te bestaan in zijn geborgenheid.

Nader bij U, mijn God, U naderbij,

zij ook de weg daartoe een kruis voor mij.

Wat ook mijn toekomst zij -

U nader, nader bij!

Nader bij U, mijn God, U nader bij.

Welnu, God mogen naderen, dat vraagt om een persoonlijke inspanning, een actieve inbreng, een bewuste ingesteldheid. Het vraagt om daadwerkelijke liefde voor God, in aandacht, in gedachten en in daden!

'Retteketet, hier komt Annet!' (29-30 april 2023)

Ik moet nog steeds glimlachen als ik er aan terugdenk. Het moet ergens in 1988 geweest zijn. Dat was nog de tijd dat de Vlaamse openbare omroep, het huis van vertrouwen, anderhalf televisienet had: het tweede net was vijf dagen per week een paar uurtjes in de ether, daarbuiten was er testbeeld en vooral sneeuw. Het eerste net blonk uit in ‘Uitzendingen door derden’, ‘Kunstzaken’ en opvoedende programma’s in prime time: over cijfercodes die in werken van Bach verstopt waren en zo. Er was nog geen commerciële televisie. We keken dus massaal naar Nederland, naar allerlei populaire spelshows.

Strijdkreet

Zo herinner ik me een programma met allerlei opdrachten, waaronder een proef waarin een kandidate moest kiezen tussen vier deuren. Ze waren allemaal in massief hout, maar eentje was van karton. De kanditate moest de juiste deur kiezen en die intrappen. Daarna volgden nog twee muren met telkens vier deuren. Alle deuren leken precies op elkaar, er was geen enkele aanwijzing. Annet heette de kandidate die ik me herinner. Ze zette zich schrap en riep haar strijdkreet: “Retteketet, hier komt Annet!”. Kort maar krachtig. Het publiek ging uit zijn dak, vooral omdat Annet haar kreet bij andere opdrachten ook telkens weer uitschreeuwde. Het is nog steeds een dingetje in Nederland.

Kiezen is verliezen

Dat fragment uit mijn kinderjaren kwam meteen bij me op toen ik het evangelie van deze zondag las. Het menselijk brein maakt soms vreemde kronkels. Alhoewel, het is geeneens zo ver gezocht. Ook wij worden in ons leven met veel deuren geconfronteerd. Net als Annet hebben we de keuze: de juiste deur of een egocentrische deur: van het eigenbelang, van het geld, van de macht bijvoorbeeld. De deuren naar het menselijk succes zijn aanlokkelijk. Het is in de drukte van elke dag niet altijd even duidelijk welke deur naar Jezus verwijst.

Toch worden wij niet voor de keuze gesteld zoals Annet. Zij zag allemaal gelijke deuren, zonder te weten welke de juiste was. Jezus maakt meteen duidelijk dat Hijzelf de deur is (Johannes 10, 7). We worden uitgenodigd en verwelkomd om zijn weg te kiezen. Annet niet, zij kon zich zomaar tegen een keiharde deur storten. Wij kennen Jezus en herkennen zijn stem. (Johannes 10, 3-4) Met een beetje helderheid van geest, kunnen we ons volgens Jezus dus niet vergissen.

'Ik ben'

In het Johannesevangelie doet Jezus in het totaal zeven “Ik ben”-uitspraken (in het Grieks: “ego eimi”), waarin Hij langs een beeld of een begrip zijn Messiaanse zending bevestigt. Jezus omschrijft zichzelf als “het Brood des levens”, “het Licht van de Wereld”, “de Deur”, “de Goede Herder”, “de Opstanding en het Leven”, “de Weg, de Waarheid en het Leven”, en “de Wijnstok”. Het zijn allemaal symbolische omschrijvingen, met een zeker mysterie eraan verbonden. Jezus geeft geen wetenschappelijke uiteenzetting over zijn diepste Goddelijke identiteit.

Wanneer Jezus zichzelf als één van meerdere deuren ziet, dan erkent Hij onze vrijheid. We hebben de keuze om zijn deur te kiezen of een andere. Hij bevestigt meteen ook dat er in het leven vaak verschillende keuzemogelijkheden zijn. Geloven in God is geen vanzelfsprekendheid, maar een bewuste keuze naast veel andere.

Realiteit

Geloven in Jezus wordt ten onrecht verweten een vlucht te zijn van vrijheid en realiteit. Het tegendeel is waar. Geloven staat midden in het leven en wij kiezen bewust om zijn Weg te gaan. Het is geen vlucht, maar een perspectief, een meerwaarde, een houvast. Die zaken worden benoemd in de “Ego eimi”-uitspraken van Jezus. Met of zonder strijdkreet: Jezus’ stem roept ons. Aan ons de keuze!