Niet om te straffen maar om te helpen (13-14 september 2025)

Spiritueel en moreel hebben wij in het Westen de gewoonte om in te dijken. De klemtoon ligt inhoudelijk eerder op wat niet mag, op wat verkeerd is, en op de bestraffing daarvan. De joodschristelijke cultuur vertrekt uit de tien geboden, waarvan de meeste negatieve formuleringen zijn. Alleen het derde en vierde gebod - over de rustdag en het respect voor de ouders - zijn positief uitgedrukt. Het is ook niet vreemd dat er grenzen worden gesteld. Echter, er is ook een bemoedigende factor in ons geloof, en die wordt nog vaak onderbelicht. 

• Voor de lezingen van deze zondag:  klik hier.

Groei

God wil het beste in ons naar boven brengen. Dat is een methodiek die weinig grond heeft in onze katholieke traditie, waar gedachten of handelingen vaak ofwel verplicht, ofwel verboden waren. In ons geloof hoort echter een diepe dynamiek van groei en ontwikkeling te zitten. Jezus is van Godswege op aarde gekomen als ultiem teken van deze positieve betrokkenheid van God met ons, mensen: 'God had de wereld zo lief dat Hij zijn enige Zoon heeft gegeven.' (Johannes 3, 16a) 

In het evangelie dat wordt gelezen op het feest van de Kruisverheffing vinden we deze bevestigende en motiverende Goddelijke bedoelingen heel duidelijk terug: 'opdat iedereen die in Hem gelooft niet verloren gaat, maar eeuwig leven heeft.' (Johannes 3, 16b) De nadruk ligt op de redding, op het eeuwig leven. God wil ons tegemoet komen en ons de Weg aangeven wanneer we dreigen te verdwalen. Verdwalen door onoplettendheid of door onwetendheid, maar even goed door het stellen van verkeerde prioriteiten.

Herleiding

Jezus is niet gekomen met een boodschap van straf en oordeel. Die laatste worden door Jezus enkel vermeld als waarschuwing. 'God heeft zijn Zoon niet naar de wereld gestuurd om een oordeel over haar te vellen, maar om de wereld door Hem te redden.' (Johannes 3, 17) 

Helaas wordt de Boodschap van Jezus soms herleid tot een morele keuze, gekoppeld aan een streng oordeel. Vroeger was dit sterk aanwezig, maar ook vandaag blijft deze reductie bestaan. Dat is makkelijk, duidelijk en eenduidig. Het is ook doeltreffend: met angst houd je mensen vast. Het doet echter weinig recht aan de Boodschap van Jezus. Eigenlijk moeten we ons bij iedere mening, interpretatie of samenvatting van de christelijke boodschap gewaar zijn van een risico op herleiding tot een agenda. Daar dient ze immers niet voor, maar de fout is gauw gemaakt.

Dichterbij

De komst van Jezus is belangrijk in Gods heilsplan, onafwendbaar zelfs. Er moet bijgestuurd worden. De afstand tussen God en mens leidt tot een verstoorde geloofsrelatie, zo blijkt. Door de invloed van macht, geld en eer bij de machtshebbers en lauwheid en gelatenheid onder de mensen, is Gods Verbond vervaagd. (Jeremia 6, 9-16 en 8, 4-12)

De Heer heeft daarom geen halve maatregelen aangewend om zijn doel te bereiken. In Jezus is God mens geworden en heeft Hij als gelijke onder ons gewoond: 'Hij werd gelijk aan de mensen, en als mens verschenen heeft Hij zich vernederd en werd gehoorzaam tot in de dood – de dood aan het kruis.' (Filippenzen 2, 7b-8) Dichterbij kan God ons niet naderen.

Paradox

Het feest van de kruisverheffing draagt een paradox in zich: 'De Mensenzoon moet hoog verheven worden, zoals Mozes in de woestijn de slang omhooggeheven heeft, opdat iedereen die gelooft, in Hem eeuwig leven heeft.' (Johannes 3, 14-15) We vieren dat God ons nabij is, maar tegelijk dat het Goddelijk naderen bijna compleet misbegrepen is. Jezus heeft deze Goddelijke genadegave met de dood aan het kruis moeten bekopen. En daarmee heeft Hij ons vrijgekocht. 

Zijn dood is niet het einde, maar markeert een nieuw begin. Het onrecht krijgt niet het laatste woord: deze afwijzing het luidt juist een Nieuw Verbond in voor wie wél in Hem gelooft. Dat is de paradox van het kruis en van ons geloof: de dood en verrijzenis van Jezus schenkt ons nieuw Leven. (1Johannes 4, 9 en 1Petrus, 2, 24) Dat wil God ons schenken. Hij wil ons redden, niet straffen.

Groeien en bloeien (15-16 juni 2024)

Jezus vraagt zich luidop af waarmee Hij het Koninkrijk van God het beste kan vergelijken. De oren worden gespitst na deze opmaat. De Mensenzoon zoekt in zijn Goddelijke kennis en inzicht naar een herkenbaar beeld. Maar wat volgt, ligt niet in de lijn van de verwachtingen. Er wordt namelijk geen hemelconstructie verbeeld die je je zou kunnen voorstellen. Hij omschrijft geen ruimte of locatie, en al zeker geen paradijselijk weelde. Er wordt geen zekerheid aangeboden, en dat is wat we zo vaak zoeken, vanuit een houding van hebben en houden, van overijverig zoeken naar standvastigheid.

• Voor de lezingen van deze zondag: klik hier.

Klein

Wat Jezus als beeld aanbrengt, is groei, en wel vanuit het allerkleinste begin. Het Rijk Gods lijkt dus vooral een ingesteldheid, een houding, een engagement te zijn, en geen aanwijsbare plaats. Jezus maakt de vergelijking met een piepklein zaadje van een mosterdplant, dat een grote struik wordt. (Marcus 4, 31-32)

Het Koninkrijk van God ontspruit en groeit in ons geloof. Het vindt een voedingsbodem in ons hart, in het diepste van ons bestaan: geen extern toevluchtsoord, maar een dynamiek die binnen in ons menszijn ontstaat en toeneemt.

Kennelijk is het Rijk Gods wel al aan de leerlingen onthuld, maar de toehoorders krijgen enkel gelijkenissen aangeboden. (Marcus 4, 11-12 en 34) Wat heeft Hij dan gedeeld met de leerlingen, dat niet in de evangeliën staat? Of heeft Hij het gewoon voorgeleefd, Hij die de ultieme voedingsbodem is van het geloof?

Groei

Het beeld van groei vanuit een nieuw begin horen we ook trouwens ook door de profeet Ezechiël verkondigen. Een twijgje zal geplant worden op de hoogste berg van Israël en het zal een grote ceder worden. (Ezechiël 17, 23-24) We horen hier meteen ook Jesaja’s prediking meeklinken, over de telg uit de stronk van Isaï. (Jesaja 11, 1) Groei is geen nieuwe gedachte bij Jezus, het is de kerngedachte van het geloof in God. Men vergeet het helaas al te vaak. Daarom is Jezus gekomen: om ons te verduidelijken dat geloof geen zaak is van regeltjes en uitwendigheden, maar van innerlijke groei.

De profeten en ook Jezus hebben het niet over groei uit het niets, maar gevestigd op de traditie. Het mosterdzaadje is afkomstig van een vorige plant. Bij Ezechiël zal een twijg worden geplant op Sion, de Goddelijke berg, die door koning David werd veroverd op de Jebusieten. (Ezechiël 17, 23) Er begint bij Jesaja een kwetsbare, menselijke nieuwheid, geen gewelddadige revolutie. (Jesaja 53, 2) Ook Paulus beschrijft dit nieuw begin, maar aan de overzijde van Jezus’ komst op aarde, na zijn dood en verrijzenis: ‘Het oude is voorbij, het nieuwe is al gekomen’, schrijft hij. (2 Korintiërs 5, 17)

Levenslang leren

Ons geloof is een levenslange ontwikkeling. Het begint niet groots en allesomvattend. Bij een bekering wordt in grote overmoed soms gedacht van wel. Bekering is overigens geen eenmalige ommekeer, maar een terugkerend gebeuren, bij iemand met een levend geloof wel te verstaan. We raken soms verdwaald. We voelen ons dan ver van de Heer weg.

Dat is van alle tijden: de profeten spreken tot het Volk van God en roepen hen op om terug naar de Heer te komen. (Jesaja 31, 6 en 45, 22 - Jeremia 3, 1) Deze onfortuinlijke toestand kan tegelijk de aanleiding zijn tot een dieper en juister inzicht in God en zijn Boodschap. (Job 40, 4-5 - Jona 2, 3 - Handelingen 2, 1-12)

Dynamisch

Zoals de mosterdplant groeit ons geloof en blijft het zich verhouden tot de elementen, tot wat erbuiten gebeurt, in het dagelijks leven. Geloven is geen statisch gebeuren: het is geen ‘statuut’ maar een levenslange opdracht. Het is van Godswege een bijzonder teken van waardering voor ons menselijk bestaan. Met mensen gaat God een Verbond aan, niet met heiligenbeelden. Met mensen die gaven en talenten hebben maar ook fouten maken. Het zijn mensen die God mogen prijzen, verheerlijken en dankzeggen. God hoopt dat wij groeien en bloeien in zijn Schepping.

Vijfde zondag van Pasen: een metafoor (1-2 mei 2021)

Jezus laat zich zelden verleiden tot zware theologische uiteenzettingen. Hij spreekt liever in beelden. Een metafoor vertelt vaak op een vereenvoudigde manier hoe ingewikkelde zaken functioneren,  zodat jong en oud begrijpt waar het over gaat. Het doet er niet toe of je een denker bent of een doener, of je hoog opgeleid bent of levenswijsheid hebt verzameld: het verhaal van de wijnbouwer en de wijnstok is voor iedereen helder en duidelijk.

• Voor de lezingen van de vijfde zondag van Pasen: klik hier.

Stel: de Vader in de hemel is een wijnbouwer. Dan is de Zoon de ware wijnstok, Gods bron van geloof op aarde. De volgelingen van Jezus zijn dan de ranken, ze dragen vruchten en worden gevoed door Gods Woord. Ze worden bijgesnoeid om meer vruchten te dragen. Het is een mooie beeldspraak.

Verbondenheid

Meteen vertelt Jezus iets over zichzelf en over ons, mensen. Hij noemt zichzelf de ware wijnstok. Er zijn nog veel andere wijnstokken, maar expliciet zegt Hij daar niets over. Zijn volgelingen noemt Jezus de ranken. Hij zegt niet: “Jij bent een rank, Petrus, en jij ook Jakobus, en...” De ranken behoudt Jezus in het meervoud. Toch verduidelijkt Hij dat de ranken niet allemaal identiek dezelfde zijn. Ieder mens is anders: anders dan zijn naasten, en anders dan Jezus zelf. Niemand wordt gevraagd om zijn of haar persoonlijkheid te negeren of te ontkennen of op te heffen in functie van het groter geheel. Wel is de eenheid – onderling én met God – bepaald door Jezus en zijn leer en door de manier waarop wij er mee omgaan. Wij zijn met Jezus verbonden en zo ook met de Vader. We zijn langs Jezus bovendien met elkaar ook verbonden.

Jezus verlaat het niveau van het beeld en gaat dieper in op de betekenis. “Blijf in Mij, dan blijf Ik in jullie.” Wanneer wij Jezus in ons leven toelaten en zijn woorden (of beter: zijn leer) overdenken en er naar trachten te leven, dan volgen we niet alleen de Mensenzoon, maar verheerlijken wij daarmee ook de Vader.

Verantwoordelijkheid

Wie niet verbonden leeft met Jezus, die verdort in de beeldspraak en wordt in het vuur gegooid. Hier komen we bij een kritiek punt in het verhaal. Iedere mens krijgt een verantwoordelijkheid toebedeeld in de metafoor. Het kan niet altijd “vrijheid-blijheid” zijn. Mensen op hun verantwoordelijkheid wijzen, is overigens geen negatief gegeven. Het biedt kansen. Om het met de beeldspraak te zeggen: God, de wijnbouwer, heeft Jezus niet als wijnstok in de aarde geplant opdat Hij ranken zou kunnen weggooien. 

Dat is niet het doel, het kan zelfs niet beschouwd worden als zijdelings voordeel. Ranken worden enkel en alleen verwijderd als het niet anders kan. De Vader, en de Vader alleen, bepaalt wanneer dat onvermijdelijk is. Dat is meteen een duidelijke oproep om onze waarschuwende wijsvinger naar anderen toe vlug weer uit de lucht te halen en ons te richten op onze eigen opdracht.

Een verhaal over groeikansen

De boodschap is niet veroordelend en negatief, maar dynamisch en positief. Als je je verbonden weet met Jezus en met zijn leer, dan zal je ongetwijfeld vruchten dragen. Perfectie bestaat niet en wordt dus ook niet verwacht. De ware kracht van het geloof zit in de groeikansen. Vandaar dat Jezus ook een beeld gebruikt dat verbonden is met groei in de natuur. Die groei wordt verder bewerkstelligd door de Geest, wiens komst wij met Pinksteren vieren.

Laat je dus voeden door Christus, vertrouw op de wijsheid van de Vader. Dan mag je vragen wat je nodig hebt. Dan kan je doorgroeien tot voorbij je eigen verwachtingen, niet alleen als individu, maar ook als gemeenschap.

Gedaanteverandering van de Heer (28 februari 2021)

Ik vond het als kind een angstwekkend verhaal. Marcus 9 verhaalt bijzonder figuratief hoe Jezus plots begint te stralen als een oogverblindend licht en dat Mozes en Elia verschijnen en in gesprek treden met Jezus. Petrus, Jakobus en Johannes schrikken bij het horen van een stem: Gods stem. Dit verhaal deed mij teveel denken aan science fiction. En ik kon het niet rijmen met die menslievende, aardse Jezus, die verhalen vertelt en die mensen geneest. 

• Voor de lezingen van de tweede zondag in de Veertigdagentijd, 28 februari 2021: klik hier. 

Eigenlijk is de angst niet abnormaal. Jezus wordt hier immers als de Zoon van God gepresenteerd door de Vader. De vraag of het verhaal precies is gebeurd zoals door Marcus, Matteüs (hoofdstuk 17) en Lucas (hoofdstuk 9) neergepend, is irrelevant. Het eigenlijke gebeuren speelt zich immers in een veel dieper verhaalniveau af. 

Van metamorfose naar metanoia.

Dit verhaal vertelt op het eerste zicht over een "metamorfose", een opmerkelijke verandering in verschijning, een bijzondere evolutie. Zoals een dikkopje een kikker wordt, of nog mooier: zoals een rups in een sierlijke vlinder verandert. 

Marcus snijdt een veel diepere betekenis aan. De apostelen ondergaan een "metanoia", een intens verdiepingsmoment in hun geloofsbeleving, in hun manier van kijken naar God en naar Jezus. Metanoia wordt vaak vertaald als: bekering. Eigenlijk is dat geen verkeerd beeld. Het is een "aha-erlebnis". Plots zien ze het licht, letterlijk en figuurlijk, en begrijpen hierdoor zoveel beter de woorden en de boodschap van Jezus. Die aha komt er niet zomaar. Dit mogen we zonder aarzelen toeschrijven aan de werking van de Geest.

Het is eigen aan het christelijk geloof dat het gericht is op persoonlijke groei, evolutie, verdieping. Dat is een proces met veel ervaringen van dieper inzicht, en soms ook van diepere twijfel. Geloof en groei horen samen, van je eerste tot je laatste geloofsdag op deze wereld.

Als kind geloof je zoals een kind, met verhaaltjes en verbeelding en tegelijk ook met concrete, eenvoudige, tastbare beelden. Als volwassene is het cruciaal dat je geloof naar een steeds meer abstracte en intense band met God doorgroeit. Zo niet dreig je algauw van je geloof af te vallen. De eenvoudige beelden en figuratieve opvattingen helpen je immers helemaal niet bij complexe, pijnlijke en soms traumatische levenservaringen.

Een volwassen gelovige moet investeren in zijn of haar geloofsgroei. Dat gaat niet vanzelf. Het veronderstelt engagement, net zoals de leerlingen die Jezus actief volgen. Het veronderstelt gebed, liturgie, Schriftlezing, persoonlijke meditatie, geloofsgesprek, en geloofsbeleving in het alledaagse leven.

Dat is de opdracht van elke christen: te geloven in overeenstemming met de eigen levenservaring.

Een belangrijk moment in deze doorgroei in hun geloof maken Petrus, Jakobus en Johannes hier in het verhaal mee: hun manier van kijken naar Jezus – hun Godsbeeld – neemt een wending naar een nieuwe, dieper gewortelde dimensie. Dat is de opdracht van elke christen: te geloven in overeenstemming met de eigen levenservaring, de eigen omstandigheden, de levenswijsheid.

Die momenten van herstelde harmonie tussen geloof en leven morgen we vieren op deze zondag… en telkens weer betrachten in ons leven. De gedaanteverandering van de Heer staat eigenlijk symbool voor de voortdurende inhoudelijke verandering van ons Godsbeeld en onze relatie met God, soms in kleine nuances, soms in grote sprongen. Daar heeft de heilige Geest wellicht een belangrijke rol in. Van de gedaante naar het eigen inzicht, van een verhaal naar de diepste kern van je eigen geloof.

Volgende post: woensdag 3 maart. Thema: "Leiden door te dienen", bij het evangelie van de dag.