Welkom op de blog "Geloof en Spiritualiteit".
Neem zeker eens een kijkje in het blogarchief!

Dit is de komende tekst:
- Advent: 'Scheurde U de hemel maar open...' (28-29 november 2026).

17 oktober 2023

De keizer en de Heer: trouw mag geen extremisme zijn (21-22 oktober 2023)

God schept ons bestaan: Hij roept ons op om Hem lief te hebben, en onze naasten, en onszelf. (Matteüs 22, 37-40) Hij vraagt trouw, standvastigheid, oprechtheid, maar geen overdaad. Overdrijven, dat is typisch farizeïsch. Het overdrijven moet tekorten op andere gebieden compenseren. Om zichzelf te overtuigen van de oprechtheid van hun geloof, gaan zij zo ver dat ze de rol van God overnemen. Ze worden zelf God. Dat is radicalisme.

  • Voor de lezingen van deze zondag: klik hier. 

Geloven, niet weten

Radicalisme staat tegenover nederigheid. Nederigheid wordt vaak verkeerd begrepen. Het toont zich immers niet in uiterlijkheden, integendeel. Nederigheid is een spirituele grondhouding waarin men zijn of haar Meerdere erkent. Wanneer men zichzelf tot meerdere kroont, vanuit radicalisme of vanuit ontkenning van transcendentie, dan blijft er geen geloof meer over. Dan is het weten: zelf beter weten.

Radicalisme is de aarde ontkennen. Juist daarom is deze passage zo belangrijk in de verkondiging van de Blijde Boodschap. Jezus zet zijn leerlingen niet aan om de wereld te ontkennen of de wereldlijke macht omver te werpen. Aan de keizer hoort men te schenken wat de keizer toekomt. (Matteüs 22, 21b) Jezus wordt op de proef gesteld door leerlingen van de farizeeën en enkele koningsdwepers. (Matteüs 22, 16) Zijn antwoord is geen veilige uitweg. Nergens zet Jezus zijn leerlingen aan tot anarchie. “Niet als chaos schiep Hij de aarde, maar om te bewonen heeft Hij haar gevormd.” (Jesaja 45, 18) 

De wereldlijke macht belangt God niet aan. Christenen die vol overtuiging uitroepen dat ze enkel het gezag van de Heer aanvaarden, gaan eigenlijk fundamenteel in tegen de Boodschap van Christus zelf. In Jezus’ verkondiging horen we juist dat we door een bewust, oprechte houding anderen kunnen inspireren. Dan kan deze wereld een begin van het Rijk Gods worden.

Paulus, Cyrus en Jezus

Denk aan Paulus, die in Athene in gesprek met de filosofen in Athene de realiteit erkent dat er veel goden worden aanbeden. Paulus ontkent de wereld niet. Sterker nog: hij herkent in ‘de onbekende god’, die tussen de andere goden staat, de ware God. (Handelingen 17, 22-23) Deze God, die zijn Zoon heeft doen opstaan uit de dood, laat zich niet bedienen door mensenhanden: Hij geen marionet, geen manipuleerbaar hulpmiddel. (Handelingen 17, 25) Het is niet alleen spitsvondig, het getuigt vooral van een diep inzicht in Jezus’ Boodschap. Paulus stelt dat de mensen in Athene misschien wel de ware God aanbidden zonder het te weten. (Handelingen 17, 24) Hij dwingt hen niet, hij claimt hen niet, maar creëert een openheid naar het geloof. Ook voor hen is God bereikbaar, ook zij mogen tot Hem bidden. Gods wegen zijn inderdaad ondoorgrondelijk, en Hij kan mensen inspireren op een onvoorspelbare wijze.

Denk aan Cyrus, de Perzische koning die Babel veroverde en de Babyloniërs onderwierp. Hij liet de Israëlitische bannelingen terugkeren naar Jeruzalem. (2 Kronieken 36, 22-23 en Ezra 1, 1-4) Koning Cyrus kende God niet, maar citeerde: “Ik ben de Heer, er is geen ander, Buiten Mij is er geen god.” (Jesaja 45, 1-5) Onverklaarbaar zijn Gods wegen, ook voor ons.

Denk aan Jezus. Een uitspraak van Hem waar we niet om heen kunnen, luidt helder en klaar: “Wie niet tegen ons is, is voor ons.” (Marcus 9, 40) Deze slogan lijkt in te druisen tegen een andere uitspraak, namelijk: “Wie niet met Mij is, is tegen Mij.” (Lucas 11, 23) Ze zijn helemaal niet tegengesteld: ze zijn allebei binnen een ander perspectief uitgesproken. De eerste uitspraak betreft het uitwendig perspectief: kijkend naar de mensen die goed doen maar geen christen zijn. Wanneer zij bijdragen tot de Boodschap, wil Jezus dat zij niet tegengehouden worden omdat hun inspiratie niet per se christelijk is. De tweede uitspraak gaat over het risico op innerlijke verdeeldheid, een risico dat van alle tijden is. Zij die samenkomen in Jezus’ naam, horen elkaar te respecteren en niet met bedreigende opgestoken wijsvinger klaar te staan bij elk klein verschil in mening. 

Ook Paulus interpreteert de wetten en is creatief om de Boodschap tot bij de mensen te brengen en leefbaar te maken. Hij zoekt consensus, zonder weliswaar de kern van de Boodschap verloren te laten gaan.

Dynamiek voorbij de angst

Veel te weinig nemen we deze houding aan onder elkaar. Het is moeilijk: het is balanceren en toegevingen doen. Het is de Geest voorrang geven op de rede. En de angst steekt algauw de kop op: “Waar gaat dit naartoe? Wat zal de volgende stap zijn?” Verlammende angst verstart de Boodschap. Daar wortelt extremisme zich: in angst en daaruit voortvloeiende woede. De Boodschap is echter nooit star geweest in Jezus’ ogen, maar juist dynamisch. Sommige mensen vinden die gedachte beangstigend. Het is echter voorbij de angst dat Jezus’ Boodschap zich bevindt. In de angst dwaalt men rond in de gaanderijen vol uiterlijkheden van de Schriftgeleerden en farizeeën.

Jezus biedt ruimte aan zijn volgelingen: je schuld wordt je vergeven, maar wanneer je de heilige Geest niet toelaat en de Geest misprijst, zal je niet worden vergeven. (Matteüs 12, 31-32 en Marcus 3, 28-30 en Lucas 12, 10) Deze openheid is de aandrijving van Jezus’ Boodschap, die Hij in zijn woorden, zijn daden en zijn levenswandel verkondigt. Daarom haalt Jezus zo scherp uit naar farizeeën en Schriftgeleerden. Zij zoeken de waarheid in regels en verzen en zien de Verlosser niet, zelfs wanneer Hij hen toespreekt. Ze horen de Geest niet, maar vertrouwen op hun eigen controledrang. Grotere geslotenheid kan er niet bestaan. Jezus wil ons allen bevrijden uit deze angstvallige houding. Dat is immers nooit Gods bedoeling geweest bij het Verbond in de woestijn. Verdeeldheid uit ijverzucht (of prestatievroomheid) maakt de Boodschap kapot. Dit is cruciaal: “Bewaar de vrede onder elkaar.” (Marcus 9, 50)

Nuance van een persoonlijke God

Uit de bekrompenheid kan een verlangen groeien om God te willen zijn, zoals in het begin aangegeven. Ze oordelen in zijn Naam en zijn ervan overtuigd te weten wat God bedoelt. De anderen, die hebben allemaal ongelijk. Welnu, moraliseren of vervagen botsen met de persoonlijke God die zich aan ons openbaart via de Schrift. De aanvulling van Jezus in zijn verkondiging is ambivalent: er is ruimte voor genade maar ook afgrenzing door waarschuwingen. Jezus’ Boodschap is genuanceerd en kan in geen geval samengevat worden langs enkele nauwkeurig geselecteerde verzen die een houding of visie onderschrijven. Verzen schieten, het bekogelen van anderen met verzen, staat haaks op Jezus’ genuanceerde visie. Deze nuances, zowel in het Eerste als in het Tweede Testament, zorgen ervoor dat er in concrete situaties inderdaad meerdere antwoorden mogelijk zijn. Jezus biedt geen nauwgezet uitgewerkt duizenpuntenplan aan, maar een oproep tot bekering en doorleefd geloof.

Nuance en extremisme zijn elkaars tegenpolen. Dat merken we in het gesprek vandaag met Jezus. Toegegeven: dit is zware materie, omdat het over geloofsbeleving gaat, over spiritualiteit, over die hoogstpersoonlijke band met God...

13 oktober 2023

Afzender: de Koning (14-15 oktober 2023)

Wanneer je wordt uitgenodigd voor een bruiloftsfeest, dan wekt dat doorgaans een blij, verlangend en wat spannend gevoel op. Twee mensen willen hun liefde bezegelen en dat delen met hun familie en vrienden. En jij bent daar één van. Een feest is een dankbare afwisseling in het leven van iedere dag: een sprankeltje hoop. Wanneer de koning zo’n uitnodiging rondstuurt voor het huwelijk van zijn zoon, dan moet het als een hele eer aanvoelen. Wat voor gerechten zullen er geserveerd worden? Hoe zal het paar gekleed zijn? Hoe zal de zaal versierd zijn? Op welke muziek zal men mogen dansen? Een uitnodiging weigeren, dat doe je niet zomaar. Je moet wel een hele goede reden hebben. Waarom zou je weigeren?

De Koning nodigt uit

Welnu, Jezus vertelt een parabel over een feestmaal. Een koning organiseert het bruiloftsfeest voor zijn zoon. (Matteüs 22, 2) De prins huwt en dat stemt de koning enthousiast en blij. Een lijst met bruiloftsgasten wordt opgesteld en zijn dienaren gaan op pad om hen uit te nodigen. Vreemd genoeg is geen van de genodigden bereid om te komen naar het feestmaal. (Matteüs 22, 3) De verbazing is groot wanneer de dienaren het nieuws aan de koning melden. Er moet iets verkeerd zijn gegaan, dat kan haast niet anders. Misschien zijn de verkeerde mensen aangesproken, misschien klopt de lijst niet. Waarom zouden ze zomaar weigeren? En allemaal?

We kunnen niet naast de evidente parallel kijken. Dit verhaal gaat over God en zijn volk. De Heer heeft in de woestijn een Verbond gesloten met zijn volk, aan de berg Sinaï: een plechtige bezegeling die sterk verwant is aan de verbintenis van een huwelijk (Deuteronomium 29, 1-15). Het volk is gered van de slavernij in Egypte en mag in alle vrijheid het land van melk en honing bewonen. Men zou oneindige dankbaarheid verwachten en groot ontzag. 

Niets is minder waar. Het Volk van God raakt onderling verdeeld, het land splitst zich op in een Noordrijk en een Zuidrijk. De mensen vergeten de grote daden van God en gaan te rade bij andere goden. De Schriftgeleerden en farizeeën stellen allerlei regeltjes op en leven die nauwgezet na, maar eren zichzelf meer dan de Heer. De mensen komen niet meer naar God, ze gaan niet in op zijn uitnodiging. Gods teleurstelling is groot. De profeten klagen de ontrouw aan, maar ze kunnen het volk niet overtuigen. Wat bezielt de mensen? Waarom blijven ze weg?

Een tweede kans

Terug naar de parabel. De koning laat zich niet uit het lood slaan. Er zijn stieren en vee geslacht, een heus feestmaal staat klaar, met alles er op en er aan. Dat kunnen ze toch niet weigeren? Het zou jammer zijn voor al dat lekkere eten. En wat zou de prins teleurgesteld zijn: geen gasten! De koning stuurt daarom met vernieuwde hoop andere dienaren op pad met deze uitnodigende boodschap: “Alles staat klaar, kom dus naar de bruiloft!” (Matteüs 22, 4) De vrijgevigheid van de koning is groot, en ook zijn geduld blijkbaar. De genodigden negeren de dienaren echter botweg en gaan gewoon naar hun akker of hun handel. (Matteüs 22, 5) Het interesseert hen helemaal niet dat de prins trouwt. En de koning kan hen gestolen worden. De situatie escaleert: sommigen nemen de dienaren gevangen, mishandelen hen of doden hen zelfs! (Matteüs 22, 6) De teleurstelling verwordt  tot verontwaardiging. Hoe durven ze? Waar komen die onbeschoftheid en ondankbaarheid vandaan? Na al wat de koning heeft gedaan… Woedend stuurt de koning zijn troepen op de geweldenaars af. De moordenaars worden omgebracht. Hun stad wordt zelfs in brand gestoken. (Matteüs 22, 7)

Zo is het ook gegaan in de werkelijkheid. God geeft zijn Volk een nieuwe kans. Zijn eniggeboren Zoon komt op aarde om de Blijde Boodschap te verkondigen. Het Woord wordt uitgelegd aan het Volk Gods. Zo kunnen ze beter begrijpen waar het fout is gegaan en worden ze alsnog uitgenodigd om tot inkeer te komen. Terwijl Jezus deze parabel vertelt, staat Hij midden in deze tweede uitnodiging van de Heer. Hij maakt zelf deel uit van het verhaal. 

Wat Hij vertelt, zal ook gebeuren. Veel mensen laten Jezus en zijn Boodschap links liggen en doen gewoon verder zoals ze bezig waren. De religieuze leiders zien een bedreiging in Hem. Ze zullen Hem laten arresteren, veroordelen en doden. Jezus omschrijft hier het lot dat Hemzelf te wachten staat. De gulheid van de Heer wordt niet dankbaar onthaald, integendeel. Toch begint er iets nieuws: zijn trouwste volgelingen blijven Christus' Boodschap verkondigen.

Iedereen

In de parabel denkt de koning pragmatisch. Het eten is er, en er is zeker reden voor een groots feest. De ondankbare genodigden hebben het niet verdiend om gevraagd te worden. Hij heeft die lui verkeerd ingeschat. Ze waren de invitatie niet waard, zo blijkt. (Matteüs 22, 8) Zijn nieuwe instructies zullen de dienaren verbaasd hebben: “Ga naar de toegangswegen van de stad en nodig voor de bruiloft iedereen uit die je tegenkomt.” (Matteüs 22, 9) Werkelijk iedereen is welkom: voorbeeldige en minder voorbeeldige landgenoten, van alle slag, van iedere komaf. Nu loopt de bruiloftszaal wel vol met gasten. (Matteüs 22, 10) De koning zal trots en blij hebben gekeken naar de mensen die het wel de moeite waard vinden om te komen naar het feest. Toch zal de weigering door zijn gebruikelijke entourage nazinderen.

De teleurstelling van God weegt niet op tegen zijn Liefde voor de mensen. God sluit een Nieuw Verbond langs Jezus Christus, zijn Zoon, en de uitnodiging breidt zich uit tot alle mensen: ook niet-gelovigen zijn welkom, ook mensen die fouten hebben gemaakt in hun leven. Bekering en geloof zijn de sleutel tot Gods Liefde. Werkelijk iedereen mag aanzitten aan de Tafel van de Heer.

Niet zomaar even

Dat horen we ook in de parabel: werkelijk iedereen is welkom op het feest. Toch zijn er  grenzen. Niemand gaat naar een prinselijk bruiloftsfeest in alledaagse plunje. Dat geeft geen pas. Er moet ontzag zijn en respect. De koning spreekt een gast aan die in zijn werkkleren aan tafel zit: “Vriend, hoe ben je hier binnengekomen, terwijl je geen bruiloftskleed aan hebt?” De man kan er geen zinnig antwoord op geven. (Matteüs 22, 12) Hij verwijt de koning niet, hij antwoordt niet neerbuigend. Hij weet het gewoonweg niet. Hij had er blijkbaar niet bij stilgestaan dat hij respect zou moeten opbrengen. Misschien had hij gewoon zin in lekker eten en kon de koning hem niets schelen. Misschien keek hij neer op de koning. We weten het niet. Maar de koning, die laat hem buitengooien. (Matteüs 22, 13)

God stelt zich open voor alle mensen. Dat wil niet zeggen dat er geen regels en afspraken zijn. God blijft de immer aanwezige, maar tegelijk ongrijpbare en onzichtbare Schepper en Bevrijder. En Hij verdient geloof en lof en eer. Wanneer iemand God beschouwt als onbelangrijk en onbenullig, dan zal God dat terecht niet in dank afnemen. 

God is geen schoothond, ook geen gebruiksvoorwerp en al zeker geen gelijke. Nee, de Heer kan niet getemd worden en gehoorzaamt niet aan menselijke bevelen. Ook is God niet inzetbaar wanneer het ons past en opzij te leggen wanneer we niets aan Hem hebben. God overstijgt ons in alles. Laten we God dus loven en danken voor ons bestaan, voor de schoonheid van de wereld, voor zijn voortdurende Aanwezigheid. Laten we bidden om zijn Liefde en zijn genade. Laten we ingaan op de uitnodiging van God om aan te zitten aan de feestdis. Hopelijk ooit in het Rijk Gods, maar vooral nu al. Langs inzet en geloof, ontvankelijk en dankbaar. 

De parabel boort diep in ons eigen bestaan. Het is geen lieflijke, romantische vertelling. Jezus' blijde Boodschap gaat over het Rijk Gods. Deze parabel gaat over bewust geloven of kiezen om dat niet te doen. Er wordt door God aangedrongen op een engagement, op het beantwoorden van liefde, op oprechte trouw. Het beeld van de bruiloft is geen toevalligheid. God is welwillend en geduldig, zoals in de parabel duidelijk verteld wordt. Geloof is een dialoog. Daartoe heeft Jezus ons uitgenodigd, voor alle tijden: Gods Zoon, hier op aarde. In de genade van God kan het leven onbeschrijflijk mooi zijn. Waarom zouden we weigeren? 

05 oktober 2023

De wijngaardvariaties (7-8 oktober 2023)

De wijngaard is een beeldspraak waarmee de trouw en de liefde voor God meer dan eens worden verhaald. De Goddelijke grond heeft alles in zich om geloof te doen groeien en bloeien. Het is een kwestie van openstaan voor deze overvloedige gave van Liefde en ze te beantwoorden met dankbare trouw. Geen diepe tekstanalyse deze week, geen Griekse woorden, geen kernwoorden in het vet, maar een ontdekkende, bezinnende promenade van woordschilderijen. We maken in de lezingen van vorige en deze week immers een religieuze wandeling langs enkele sprekende beelden van wijngaarden. Ik wil je graag uitnodigen om me te vergezellen.

Voor de lezingen van deze zondag: klik hier. 

Een lied: de verloren oogst

We beginnen bij de profeet Jesaja in de eerste lezing van deze week. Hij zingt een lied voor zijn Vriend en Diens wijngaard (Jesaja 5, 1-7). Zijn vriend is God, dat spreekt voor zich. De wijngaard is het Beloofde Land waar het Volk Gods heen is gebracht doorheen de woestijn. 

Jesaja zingt dat zijn Vriend een wijngaard had op een vruchtbare helling. Hij maakte de grond klaar, haalde de stenen uit de aarde en plantte een edele druivensoort: alleen het beste was goed genoeg voor zijn wijngaard.  Hij bouwde een uitkijktoren en hakte een perskuip uit stenen. Alle voorbereidingen waren getroffen. Hij verwachtte een overvloedige oogst van rijpe druiven. De teleurstelling was groot: Hij kreeg alleen wilde, wrange vruchten. Wat had Hij nog meer kunnen doen? De fout lag niet bij Hem. De druivelaars groeiden niet en deden niet wat God hen gevraagd heeft.

In de tweede strofe bezingt Jesaja de gevolgen van wat gebeurd is. De wijngaard heeft geen druiven voortgebracht en dus neemt Jesaja's Vriend de omheining weg zodat de grond kaalgevreten of platgebrand kan worden. Ook maakt Hij de muren stuk, zodat de gaard plat getrappeld kan worden. Hij snoeit er niet meer in. Waarom zou Hij? De distels en doorns hebben vrij spel en de grond verwildert. En de wolken, die hoeven er niet meer op te komen regenen. 

Die wijngaard, zo zingt Jesaja, dat is Israëls huis: in ballingschap gestuurd, overrompeld door andere heersers en onderling verdeeld. Waren ze maar trouw gebleven aan de Heer, hadden ze maar naar zijn Woord geluisterd en zijn geboden in hun hart gedragen. Die wijngaard, dat zijn ook wij: onzeker, falend bij momenten, zelfingenomen en selectief in ons geloof.

Een kortverhaal: de zonen van de wijngaardenier

Mag ik vragen om me te vergezellen naar een intermezzo? Het is een korte vertelling: enkele zinnen, meer niet. Vorige zondag vertelt Jezus in het evangelie een parabel, een kortverhaal. (Matteüs 21, 28-32) Met weinig woorden wordt echter heel veel gezegd. Daar is Jezus goed in. 

Een vader vraagt zijn twee zonen om in zijn wijngaard te gaan werken. De eerste zoon zegt dat hij geen zin heeft. Daarmee kwetst hij zijn vader. Hij bedenkt zich, hij heeft spijt van zijn botte afwijzing en gaat uiteindelijk toch naar de wijngaard om te doen wat zijn vader hem heeft gevraagd. De tweede zoon zegt met gestreken gezicht dat hij er zeker heen zal gaan, wat zijn vader blij stemt. Deze zoon blijft echter thuis en doet waar hij zelf zin in heeft. 

Wie heeft nu de wil van de vader gedaan? Doen de farizeeën de wil van de Vader wanneer ze pretenderen in Hem te geloven en zijn geboden na te leven, maar in de praktijk enkel in zichzelf te geloven en eer en ontzag te betrachten bij de mensen? Zijn wij jaloers wanneer mensen kwaad hebben gedaan, maar in een keerpunt in hun leven een nieuwe kans vragen bij God? Gunnen we de anderen dat? En wat te denken van het Kerkelijk instituut dat de schijn van een goede naam belangrijker vindt dan rechtvaardigheid? Weinig woorden kunnen soms heel veel zeggen.

Een kostuumdrama: bloedbad op de wijngaard

Weinig parabels zijn zo bloederig als het verhaal van de kwaadaardige wijnbouwers. (Matteüs 21, 33-43) Veel elementen komen samen in deze tragedie: verbroken vertrouwen, onrecht, samenzwering, geweld en moord.

Een landeigenaar maakt zijn grond gebruiksklaar als wijngaard om die te verpachten. Het is onmogelijk om de verwijzing naar Jesaja niet op te merken: er wordt een omheining gemaakt, een uitkijktoren gebouwd en een wijnpers.

De eigenaar verpacht de wijngaard en vertrekt op reis. Wanneer hij drie van zijn knechten naar de pachters stuurt om zijn oogst in ontvangst te nemen, worden die hard aangepakt: één knecht wordt mishandeld, één vermoord en één wordt gestenigd. Hoe verontwaardigd moet de eigenaar geweest zijn? Waar heeft hij dit verdiend? Hij stuurt een grotere groep knechten, maar ook hen ontzien de pachters niet. Ook zij worden mishandeld of vermoord. De man heeft zijn wijngaard aan een stel meedogenloze schurken verhuurd, zoveel is duidelijk. 

Uiteindelijk zendt de eigenaar zijn eigen zoon naar de wijngaard, zijn eigen bloed. Hij gaat er van uit dat ze hem niet zullen doden, maar dat is een zware vergissing van de eigenaar. De barbaren doden hem genadeloos. De vader verliest ook zijn zoon aan zinloos en brutaal geweld.

De toehoorders hebben zich ingeleefd in het verhaal van Jezus. Hij vraagt hun inbreng: "Wat moet de eigenaar met de wijnbouwers doen?" Emotioneel antwoorden ze dat de eigenaar de pachters een ellendige dood moet laten sterven. De toehoorders denken dat ze een rechtschapen oordeel vellen. Dat is ook zo. Maar eigenlijk veroordelen ze vooral zichzelf in hun uiterlijke ijver. Ze vallen in de kuil die ze voor een ander denken te graven.

Het verhaal voorspelt uiteraard hoe de geloofsgezanten Jezus zullen laten arresteren en vermoorden: de Zoon van God. Het verhaal vertelt echter ook over de mogelijkheid tot barbaarsheid die in elk van ons schuilt. Het waren geen holbewoners die 6 miljoen joden hebben vermoord in concentratiekampen. Het waren grotendeels mensen die een christelijke opvoeding hadden genoten. En dat soort onmenselijkheid bestaat nog steeds, helaas, soms zelfs met de steun van christelijke leiders.

Graven we nog wat dieper, dan merken we dat Jezus met dit verhaal iedere volgeling wil oproepen om de Boodschap te verinnerlijken. Uiterlijke schijn is slechts zinloze leegte. God hoopt op onze goede vruchten. Jesaja vertelt er over, en Jezus geeft in een 'remake' een even toepasselijke waarschuwing. Ook het verhaal over de zonen sluit aan bij deze boodschap.

Een beeldspraak: jullie zijn de ranken

Tot slot neem ik je graag nog mee naar een kleine beeldspraak die in deze periode niet wordt voorgelezen, maar die in deze gaanderij zeker niet mag ontbreken. Geen gesloten verhaal uit een andere tijd dit keer, maar een eenvoudige vergelijking tussen een beeld en de realiteit van ieder van ons. Jezus staat dicht bij ons met dit verhaal, en ook in dit verhaal. (Johannes 15, 1-8) 

Hij noemt zichzelf ben de wijnstok en zijn Vader is de wijnbouwer. En wij, wij zijn de ranken. Als we goede vruchten dragen door de zorg van de wijngaardenier dankbaar aan te nemen en de kracht en voeding van de wijnstok toe te eigenen tot diep in ons hart, dan zullen we van deze genade mogen blijven ontvangen, zoveel als we nodig hebben. Wie dat niet doet, zal verdorren en weggegooid worden. 

Coda

En daarmee besluiten we de wandeling over geloof, over keuze, over engagement. Wil je geloven? Wil je God eren? Beleef dan je geloof van binnenuit en hou je ver weg van eigen roem en uiterlijk vertoon. Geloof mag geen 'cérémonie protocolaire' zijn: geen verzameling van inhoudsloze minutieuze regeltjes die als enig doel hebben zichzelf in stand te houden en God en de geloofsinhoud te willen controleren en manipuleren. 

Veeg dus je hart grondig schoon met de bezem van de radicale Liefde van God, telkens opnieuw: zonder zelfmedelijden, en vooral grondig en kritisch. Dat zelfinzicht komt niet vanzelf. Het vraagt om gebed en meditatie: tot de kern komen, weg van de afleidingen en het ruis van elke dag. Langs gebed en meditatie ontvangen we voeding van God, zoals een druif zich voedt aan de wijnstok en aan de grond. De levensenergie, de spirituele voeding komt altijd tot ons, maar vooral wanneer we ons er bewust voor openstellen. 

Hiermee stuur ik jou - maar mezelf even goed - op weg. Maak wat van je leven, elke dag!

26 september 2023

Alles begint met inkeer (30 september - 1 oktober 2023)

In de aanloop naar Jezus’ verkondiging roept Johannes de Doper het Volk van God op tot inkeer en een nieuw begin. Een grote menigte laat zich dopen en belijdt hun zonden. (Matteüs 3, 3) De Vader bevestigt dit doopsel overigens door zijn Geest te zenden en zijn Zoon te openbaren wanneer Hij het doopsel ondergaat. (Matteüs 3, 16-17) Jezus blijft daarna ook veel belang hechten aan de ommekeer in het leven: de bekering. Er zit beweging en wending in deze woorden: inkeer, bekering, ommekeer. Bij die wending hoort echter geen groot drama: het is een stille, inwendige en oprechte verandering. We moeten ons leven niet ijken op uiterlijkheden. Onze binnenkant is wat écht telt. Jezus hekelt de Schriftgeleerden en farizeeën, die Hij vergelijkt met “witgepleisterde graven, die er vanbuiten fraai uitzien, maar die vanbinnen vol liggen met doodsbeenderen en andere viezigheden.” (Matteüs 23, 27) Het klinkt allemaal niet zo aantrekkelijk, daar achter de façade van die religieuze vooraanstaanden. Laat ons hen niet te vlug nawijzen: ook wij kunnen in die categorie belanden.

Voor de lezingen van deze zondag: klik hier.

Inkeer – bekering – ommekeer

Tot inkeer komen – de kritische en bewuste beweging naar binnen maken – veronderstelt nederigheid: je stelt jezelf kwetsbaar op. In die tere kleinheid ontstaat er ruimte voor werkelijke oprechtheid: zij maakt verbinding met je diepste zijn, en met God. Tot inkeer komen, is spirituele oprechtheid nastreven.

Van daaruit kan bekering ontstaan. Dat is gelouterd een nieuwe weg inslaan: het rechte, rechtvaardige pad van de Heer kiezen. De Heer weerlegt de verwijten van zijn Volk dat Hij onrechtvaardig zou zijn en legt de vinger op de wonde in de eerste lezing van deze zondag: “Ben Ik het die onrechtvaardig is? Gaan júllie niet eerder onrechtvaardige wegen?” (Ezechiël 18, 25b) De duistere kronkelpaden zijn niet van de Heer. Jezus bevestigt Gods goedheid, oprechtheid en rechtvaardigheid: “Ik ben de Weg, de Waarheid en het Leven.” (Johannes 14, 6) Die weg zal recht zijn en geëffend, dat kondigt Jesaja al aan. (Matteüs 3, 3 – Jesaja 40, 3) Welnu, als volgelingen van Christus zijn het onze daden, geïnspireerd op innerlijke oprechtheid, die de weg effenen. Het komend Rijk begint nu al, langs onze levenswandel, wanneer wij bouwen aan de weg, voor de Heer en voor elkaar. (Jesaja 43, 18-19)

De nieuwe weg inslaan, de paden van de Heer kiezen, dat is de ommekeer. Het is de daad bij het Woord voegen. We kunnen ons de vraag stellen of dit één moment in het leven betreft: een keerpunt, voor eens en voor altijd. Misschien bedoelen Jesaja en Johannes een allesbepalend ogenblik van inzicht, zoals Amazing Grace bezingt: ‘ooit was ik verloren, maar nu ben ik gevonden’ (‘I once was lost, but now I'm found’). Of gaat het eerder over een terugkerend fenomeen, wanneer we merken dat we van de juiste weg zijn afgedwaald? Mogelijks zijn ze allebei van tel: we zijn mensen met gaven en gebreken. We trachten en proberen, maar slagen niet altijd.

Gezindheid

Paulus wordt geconfronteerd met de ‘kinderziekten’ van de eerste christelijke gemeenschappen en omschrijft hoe de ideale (volmaakte) geloofsgemeenschap hoort te leven in de gezindheid van Christus Jezus. (Filippenzen 2, 2 en 5) Dit maakt zich kenbaar in eensgezindheid: “één in liefde, één in streven, één in geest”. (Filippenzen 2, 2) Het vertaalt zich in concrete handelingen, vrij van geldingsdrang of eigenwaan, waarbij de ander steeds belangrijker wordt geacht dan jezelf. (Filippenzen 2, 3) Dat Jezus Christus de maatstaf is, beklemtoont Paulus nogmaals in de daarop volgende lofrede. (meer hierover in een vorige bijdrage: klik hier)

Foert

Het gaat over een belangrijke onderwerp, en dat betekent bij Jezus doorgaans: tijd voor een parabel. Een man vraagt aan zijn zoon: “Ga vandaag werken in mijn wijngaard.” De zoon heeft absoluut geen zin en zegt dat ook tegen zijn vader. Uiteindelijk bedenkt hij zich echter en gaat hij toch werken. (Matteüs 21, 28-29) 

Tegen de andere zoon zegt de vader precies hetzelfde. Die antwoordt braafjes: “Ja, vader”, maar hij gaat niet naar de wijngaard. Ook hij heeft geen zin om te gaan werken, en hij blijft ook gewoon thuis. (Matteüs 21, 30) “Foert met je wijngaard!”, zal de tweede zoon gedacht hebben. Wellicht is hij wat verwaand en verwend, maar daar gaat Jezus niet op in. Hij laat het aan de toehoorders over om door te denken. Hij stelt de vraag: “Wie van de twee heeft nu de wil van zijn vader gedaan? (Matteüs 21, 31)

Heel eenvoudig

Het antwoord ligt voor de hand. De vraag is werkelijk té gemakkelijk. Maar daarom juist stelt Jezus deze vraag: omdat het antwoord evident is voor iedereen: er is geen enkele twijfel mogelijk. Zo werkt een parabel: een heel eenvoudig verhaal vertelt een diepe, schijnbaar complexe boodschap. In dit geval vestigt Jezus onze aandacht op een fundamentele keuze aan het Volk van God. Wil je in de wijngaard van de Heer werken of hou je de schijn op maar doe je eigenlijk niets wezenlijks? Misschien ervaar je weerstand in jezelf om je geloof in daden om te zetten, om je ten volle te engageren. Dat geeft niet. Wat echt van belang is, dat is wat je uiteindelijk doét. Breng je goede vruchten voort?

Welnu, de Schriftgeleerden en farizeeën zijn vooral bezig met hun prestige, macht en aanzien. Zij dragen niets bij in Gods wijngaard, integendeel. Ze werken voor eigen rekening en willen hun privileges veilig stellen. Johannes heeft het volk opgeroepen om de wil van de Vader te volbrengen door tot inkeer te komen. De hogepriesters en de oudsten zijn niet tot inkeer gekomen toen ze hem hoorden spreken. Tollenaars en zondaars daarentegen hebben Johannes wel geloofd en kwamen tot inkeer. (Matteüs 3, 1-10 en 21, 32)

Gesloten

Zij die de Schrift tot de kleinste detail bestuderen, die de aankondiging van de profeet Jesaja hebben gelezen en de waarschuwingen bij de profeet Ezechiël: ze begrijpen Johannes de Doper niet. Hun ogen blijven gesloten voor zijn voorspelling, hun oren horen het niet. Ze zijn met uiterlijkheden bezig: controleren of iedereen allerlei regels nauwkeurig onderhoudt, zich laten groeten op straat en zich laten bewonderen door de mensen.

De Schriftgeleerden en farizeeën hebben geen tijd en geen aandacht voor de woorden van Johannes de Doper. Het past niet in hun kraam. Wanneer Jezus in zijn verkondiging nog feller tegen hun gezag in gaat, schenken ze er wel aandacht aan: Hij vormt immers een bedreiging. Eigenlijk horen ze van Johannes de Doper al waar het op staat: “De bijl ligt al aan de wortel van de boom”. (Matteüs 3, 7-12) Zelfs wanneer tollenaars en zondaars zich bekeren, komen de Schriftgeleerden en farizeeën niet tot inkeer. (Matteüs 21, 32) Stuitend, toch? En Jezus vraagt: “Wie heeft nu de wil van zijn Vader gedaan?” 

Allemaal

Laten we vooral niet te zelfgenoegzaam toekijken hoe de farizeeën nog maar eens in de fout gaan en Jezus’ Boodschap niet begrijpen. Jezus hekelt juist de pretentieuze uitlachcultuur. Aan ieder van ons stelt Jezus dezelfde vraag als aan de farizeeën. Doen wij de wil van de Vader? 

We hoeven onszelf nu ook geen schuldcomplex aan te praten. Dat heeft Jezus ook niet gewild. Dan ligt de haarkloverij weer op de loer die de kern van de Boodschap in de weg staat. Laten we tijd maken om onszelf in vraag te stellen en na te gaan of we op de goede weg zijn en de wil van de Vader volbrengen.

En nu?

We kunnen ons de vraag stellen of de Kerk de wil van de Vader heeft gedaan door misbruik niet ernstig genoeg te nemen en te verdoezelen. Waren de verantwoordelijken van onze Kerk op de wijngaard aan het werken toen ze de aanklachten van de slachtoffers afwimpelden in het belang van de goede naam van het instituut? Wanneer priesters, paters, broeders, zusters, medewerkers zich lieten groeten op straat en respect en ontzag opeisten tot ver voorbij de grens van de schande: waren zij dan Gods wijngaard aan het bewerken? Ook hier ligt het antwoord helaas voor de hand. We mogen teleurgesteld en boos zijn hierover. Het is immers de kernopdracht van de Kerk om Christus centraal te stellen en met Hem ook zijn Boodschap van oprechte, authentieke liefde voor de naasten en voor God. Alles begint met inkeer, ook voor de Kerk. Paulus zei dat al onomwonden in de vroegste gemeenschap, waar het ook niet altijd suiker en zeem was.

Wanneer zusters, broeders en paters werken van vroeg tot laat hebben gezorgd - en nog zorgen - voor zieken, bejaarden, kinderen en wezen, dan krijgen ranken mooie vruchten op de wijngaard van de Vader. Wanneer priesters en diakens mensen in geloof samen brachten - en ook nu samen brengen - en ieder uur van de dag klaar staan om de mensen bij te staan en te helpen, dan bloeit de wijngaard. Wanneer aangestelde, gezonden leken en enthousiaste vrijwilligers hun best doen om de geloofsgemeenschap te inspireren in verenigingen, in gebed, in zorg en in liefdadigheid: dan is de Vader trots op zijn wijngaard. We mogen de bewonderenswaardige traditie van christelijk engagement niet vergeten. Laat ons daar inspiratie uit putten om zelf mee te bouwen aan de Kerk, de wijngaard van de Heer.

De beeldspraak van de wijngaard wordt volgende week verder uitgediept...

19 september 2023

Het syndroom van Calimero (23-24 september 2023)

Iedereen zou ruim een hectare land (3 acres) en een koe moeten bezitten, stelt Gilbert C Chesterton (1874-1936). Hij laat zij daarbij inspireren door de encycliek 'Rerum novarum' van Leo XIII en door politieke denkers uit zijn tijd, die het distributisme nastreven: een billijke herverdeling van rijkdom en van grond. De kernvraag luidt: wat komt ons toe? Wat is rechtvaardig en eerlijk? Dat is een vraag die in het evangelie van komende zondag op twee niveaus klinkt. De parabel gaat immers over het Koninkrijk van God. Toch zitten er verwijzingen in het verhaal naar rechtvaardigheid en arbeid.

Dagloners

De landheer komt bij het ochtendgloren, zo rond zes uur in de ochtend, overeen met de werknemers dat ze één denarie als dagloon zullen ontvangen. (Matteüs 20, 2) Ze gaan akkoord (in het Grieks ‘sumfoonèsas’: gelijkgestemd, harmonisch). Een denarie is een goed dagloon in die tijd. Er wordt geen misbruik gemaakt van de arbeiders. Ze krijgen een degelijk loon. 

Er is veel werk op de wijngaard en de landheer zoekt drie uur later nog extra werkkrachten, aan wie hij belooft dat de betaling ‘rechtvaardig zal zijn’. (Matteüs 20, 4) Ook zij zullen rechtvaardig behandeld worden (in het Grieks ‘dikaion’: rechtvaardig, correct, en in een diepere dimensie ook: heilig, onschuldig, vrij van schuld). Daarna gaat de landheer nog drie keer op het marktplein langs om arbeiders aan te nemen, opnieuw met de belofte dat ze een rechtvaardig loon zullen ontvangen. (Matteüs 20, 5-7) Zelfs een uur vóór het twaalfde en laatste werkuur werft hij nog werkers aan met diezelfde belofte. 

De belofte van eerlijkheid en rechtvaardigheid mogen we gerust naar alle tijden vertalen als basisvoorwaarde in arbeid. Jezus hoefde het verhaal niet zo te nuanceren, maar Hij doet het wel. Hij had kunnen zeggen dat de landheer een loon beloofde, tout court. Jezus kiest voor: rechtvaardig, correct, en in overeenstemming. Jezus pleit in de parabel ook niet voor tomeloze excessen, en evenmin voor een schamel hongerloon.

Dan krijgt het verhaal een vreemde wending. Aan het einde van de werkdag beveelt de landheer zijn rentmeester om alle lonen uit te betalen, beginnend bij de werknemers die er het laatst zijn bijgekomen en slechts één uur hebben gewerkt. (Matteüs 20, 8) De werkers van het laatste uur krijgen één denarie. Zij die doorheen de dag zijn bijgekomen: één denarie. De dagloners die sinds ochtendgloren aan het werk zijn ontvangen ook één denarie. (Matteüs 20, 9-10)

Jaloers

De dagloners van het eerste uur zijn misnoegd: zij hebben een hele dag gewerkt onder de brandende zon en worden evenveel betaald als degenen die slechts een uurtje in de koelte van de vooravond hebben gewerkt. (Matteüs 20, 12) Tien verzen na de harmonie tussen de landheer en de werkers klinkt er gemopper en gemor (in het Grieks ‘egonguzon’: mopperen, grommen). Van het optimisme van de ochtend en van het enthousiasme over een goed dagloon blijft maar weinig over. Plots is het afgesproken loon niet genoeg meer.

De landheer kan het gegrom niet appreciëren. Ze hebben geen reden tot klagen, vindt hij. Er was één denarie afgesproken en één denarie hebben ze ontvangen. De landheer heeft rechtvaardig gehandeld en heeft woord gehouden. (Matteüs 20, 13) Verontwaardigd vraagt hij de arbeiders: “Of mag ik met mijn geld niet doen wat ik wil? Zet het kwaad bloed dat ik goed ben?” (Matteüs 20, 15) Dicht bij de tekst klinkt die laatste vraag: “Of ben je jaloers (ofwel: Of is je blik jaloers) omdat ik vrijgevig ben misschien?”

Vanuit economisch perspectief voelen de arbeiders van het eerste uur zich terecht tekortgedaan. Hun uurloon is maar liefst twaalf keer lager dan dat van de arbeiders van het laatste uur. Ze hebben hetzelfde bedrag verdiend, maar hebben wel twaalf keer zo lang gewerkt als de werkers die er het laatst bij kwamen. Kort door de bocht geredeneerd, zou de economie instorten vanuit dit principe: mensen zouden wachten om werk aan te nemen tot het laatste uur. Of zouden ze dan merken dat ze vaak naast hun loon grijpen? En een dagloon missen is vervelend, maar het Koninkrijk van God aan je voorbij zien gaan, dat is onnoemelijk veel erger.

Rechtvaardigheid

Welnu, wat is rechtvaardigheid? Is rechtvaardigheid synoniem voor recht? Niet altijd. Het recht wordt zo rechtvaardig mogelijk toegepast en bestaat op zich uit politiek ontwikkelde beslissingen. Of is het misschien gerechtigheid? Bij gebrek aan bewijzen, procedurefouten of gerede twijfel, geschiedt er soms geen gerechtigheid. Rechtvaardigheid, dat is juist, eerlijk, ethisch deugdzaam handelen. 

Maatschappelijk hangt de invulling van rechtvaardigheid af van de ethische principes waar het grootste belang aan worden gehecht. Zo komen we bij een maatschappelijke discussie van alle tijden: gaat de voorkeur uit naar het individu of naar de gemeenschap? Wordt rechtvaardigheid gebaseerd op gelijkheid in rechten, dan zal rijkdom voortvloeien uit eigen initiatief en hard werken… of uit rijk geboren zijn. Het gevolg is een omgeving van grote persoonlijke groeikansen en bijgevolg sociale en economische ongelijkheid. Gaat de ethiek uit van sociale gelijkwaardigheid in het bestaan, dan wordt de kloof tussen rijk en arm gecompenseerd door tegemoetkomingen aan de minst fortuinlijken, wat de noodzaak tot zelfredzaamheid vermindert.

De arbeiders in de parabel gaan uit van loon naar werken. God lijkt volgens de parabel echter te vertrekken vanuit een gelijke basis voor iedereen. De landheer betaalt alle werkers evenveel, ook zij die korter hebben gepresteerd. Het eigenlijke loon in de beeldspraak betreft echter de toegang tot het Rijk Gods, geen storting op een bankrekening. Er is maar één loon, en je krijgt het...of niet. Het is dus geen gelijke basis voor iedereen. 

Gelijkheid en gelijkwaardigheid

Tegelijk sluit deze parabel aan bij een gesprek over rijkdom en hechting aan geld en bezit in het vorige hoofdstuk van het Matteüsevangelie. De dubbele gelaagdheid is niet ver gezocht. Jezus zegt iets over verloning: die hoort eerlijk te zijn maar niet gericht op grote rijkdom. We merken ook op dat de landheer niet wordt verweten dat hij rijker is dan de dagloners. Die feitelijke ongelijkheid klaagt Jezus op zich niet aan. Het is bijkomstig met het oog op het komend Rijk. Wanneer we het personage van de landheer parabel bekijken vanuit Jezus' Boodschap, dan zal hij geoordeeld worden op zijn zorg voor zijn naasten en zijn geloof in God. Dat geloof zal tot voorbij zijn bezit en macht moeten reiken.

Hier valt een levensles te leren: God vertrekt niet vanuit het ego, vanuit bezit, vanuit prestige en gemak, maar vanuit engagement en overgave aan God. Daarom oppert Jezus ook enkele verzen voordien, tot tweemaal toe, hoe moeilijk het is voor een rijke om in het Rijk Gods te komen (Matteüs 19, 23-24) Jezelf redden, dat kan niet. Punt, andere lijn. Bij God daarentegen is alles mogelijk. (Matteüs 19 ,26) Gelukkig maar. De beslissing komt God toe, net zoals de landheer in de parabel. Dat gaat in tegen de menselijke logica van de wet van de sterkste.

Calimero

Dat doet me meteen denken aan Calimero, dat zwart kuikentje in een gezin van verder gele kuikens. In al zijn bezigheden komt hij tot dezelfde conclusie: “Zij zijn groot en ik is klein en da’s niet eerlijk, o nee!” Wat is er niet eerlijk volgens Calimero? Is het de ongelijkheid: het feit dat hij kleiner is en een andere kleur heeft dan de anderen? Of de ongelijkwaardigheid: het feit dat hij daardoor benadeeld wordt? Of gaat het over de beide?

Ik noem het refrein van altijd tekort te zijn gedaan, of dénken dat men altijd tekort is gedaan, het syndroom van Calimero: een systematisch patroon waarin het Calimerocomplex steeds terugkeert. Men voelt zich (deels) onterecht systematisch tekortgedaan en niet ernstig genomen tegenover een grotere, sterkere partij. Het zorgt voor veel ellende in de wereld. Het kan families, volkeren en naties tegen elkaar opzetten. Let wel: in een situatie van schrijnende ongelijkheid is er uiteraard geen sprake van Calimero. Onrecht is onrecht en mag niet ontkend of weggelogen worden. 

Calimero gaat over een uitvergroot gevoel, onredelijk en overdreven, dat allang niet meer overeenstemt met de realiteit. Het syndroom van Calimero zorgt voor een dieper argwaan, doemdenken, al dan niet verbonden met allerlei grote complotten, die even onredelijk en overdreven zijn als het gevoel zelf. Het is een fenomeen van onze tijden.

Goddelijke logica

Uit dit verhaal leren we veel over Gods diepere logica. Het behoeft geen lang betoog om aan te nemen dat Gods oordeelswijze in gaat tegen menselijke denkpatronen. God is een Tegenover, de Gans Andere, en zijn Boodschap confronteert ons en daagt ons uit. Zo horen we in de parabel dat God ons roept: we moeten onze eigen inspanningen dus niet teveel overschatten. Gods Rijk is niet gediend van hovaardigheid. Verder merken we dat God bij niemand in de schuld staat: we hebben niets te eisen, we hebben geen recht op zijn vrijgevigheid. God haalt het beste bij mensen naar boven, ook bij de arbeiders van het laatste uur: dat is het wonder van Gods genade. Tot slot beloont God inderdaad wie goed doet, maar niet ‘a rata’ van tijd of inspanning: overdreven ijverzucht heeft dus geen enkele zin. Samenvattend kunnen we stellen dat God vrijgevig is, meer dan een mens ooit kan zijn, en dat zijn gulheid niet naar onze hand gezet kan worden.

Dat is ook wat Jezus afsluitend na de parabel zegt: “De laatsten zullen de eersten zijn en de eersten de laatsten.” (Matteüs 20, 16) Wie overdreven ambitieus en pronkerig is, zal naar achteren verwezen worden. Wie in alle bescheidenheid oprecht zijn best doet, naar eigen kennen en kunnen, zal beloond worden. Daar hebben wij, christenen, het mee te doen. En zo is het goed. 

15 september 2023

Hoe is dit kunnen gebeuren? Reflecties bij de aanpak van seksueel misbruik in de Kerk (17-18 september 2023)

Schrijven over geloof en spiritualiteit in volle storm rond het seksueel misbruik binnen de katholieke Kerk en het onderwerp niet aankaarten, dat lijkt me ongepast. Daarom waag ik me aan een uitgebreide reflectie. Nee, ik ben zeker niet de eerste met een visie hierover en ik zal heus niet de laatste zijn. Met aandacht voor nuance wil ik trachten om verschillende perspectieven in beeld te brengen, met het grootste respect voor de slachtoffers en het leed dat hun is aangedaan. Doorheen de jaren kwam ik helaas al meerdere keren in verschillende contexten in contact met het seksueel misbruik binnen de Kerk. Getuigenissen van slachtoffers zijn telkens weer een mokerslag. Maar voor het slachtoffer zelf is de mentale pijn telkenmale tientallen keren zwaarder.

Diepe crisis

Dat de crisis naar aanleiding van het seksueel misbruik in de Kerk een diep dal is, mag eigenlijk geen verrassing zijn. De Kerk heeft zichzelf decennia lang in haar eigen kern geraakt. Het misbruik, het gebrek aan daadkracht en de ontkenning gaan in tegen de eigen christelijke boodschap. Ik durf te stellen dat de Kerk zich in de grootste crisis wereldwijd bevindt sinds de Reformatie. Het misbruik en het ontkennen en indekken ervan gaan echter ook in tegen de Mensenrechten en de burgerlijke wetgeving. Het zijn misdaden. Door het gerecht niet in te lichten, werd het gezag van de overheid ondermijnd. Er volgde bovendien ook amper interne rechtspraak of bestraffing. Dit alles zet de geloofwaardigheid van de Kerk op het spel en haar maatschappelijke rol eveneens.

Appèl

Dat we als gelovigen erkennen dat er veel kwaad is aangericht en toegedekt, is noodzakelijk om onze eigen geloofwaardigheid als gelovige rechtop te kunnen houden. Walging bij de zwaarte van de misdrijven is passend, anders kunnen we onszelf ethisch niet in de ogen kijken. We mogen niet vluchten in het minimaliseren of banaliseren, wegkijken of ontlopen van het onrecht. De erkenning is een ethische en spirituele noodzaak. Het is ook noodzakelijk voor het welzijn van de slachtoffers.

Er komt een dynamiek op gang. Het zijn gelovigen die de Kerk appelleren op haar ethische, pastorale en burgerlijke verantwoordelijkheid. Het gelaat van elk slachtoffer hoort een appèl te zijn op de verantwoordelijkheid van de Kerk, om het in analogie met Levinas uit te drukken.

Slachtoffer, onmacht en angst

Wat doet het misbruik met een slachtoffer? Ik tracht een algemene impressie te geven. Die zal zeker niet alles omvatten. 

  • Kenmerken misbruik

Het misbruik wordt ervaren als fundamenteel onrechtvaardig. ‘Waarom overkomt mij dit?’, vragen slachtoffers zich af. Het werkt bovendien demoraliserend: het ethisch kompas wordt verbrijzeld, flagrant kapotgeslagen, zonder uitleg, zonder begrip. Er is niet langer goed en kwaad, want ze lopen dooreen. Het slachtoffer ervaart verder een diepe onmacht. Er wordt kwaad aangedaan en men kan het niet ontlopen. Niemand komt hem of haar redden. De dader creëert een ‘gietvorm’ voor het onrecht. Daarnaast wordt het meest intieme van de mens geschonden. Het slachtoffer verliest alle waardigheid, is letterlijk verontwaardigd, en dat in de fase van ontwikkeling, van onvolgroeidheid. Ook is er een onherstelbare breuk in het basisvertrouwen. Het slachtoffer verliest de veilige onschuld, de gezonde groeiomgeving. Niets is meer als voorheen. Het misbruik is vaak gekoppeld aan machtsuitoefening en het opleggen van een zwijgplicht. Het slachtoffer ondergaat de terreur in geestelijke gevangenschap. Na het misbruik zou een verwerking moeten aanvangen, maar de rouwervaring wordt verstoord. Jonge slachtoffers (of: overlevers) willen rouwen om de verminkte, verloren jeugd, maar krijgen de gelegenheid niet omdat het onrecht omhuld wordt (werd) door een taboe en niet eens erkend wordt. Hiermee heb ik de volwassen slachtoffers, zoals kloosterzusters, confraters of leken, niet beschreven.

  • Mentale gevolgen

Mentaal komt een slachtoffer ‘gedesorganiseerd’ uit het misbruik: ongewild scheefgetrokken in denken, voelen en handelen. In eerste instantie zijn er gevoelens van schaamte, hulpeloosheid, machteloosheid, schuld, lichaamshaat... Wanneer er geen verwerking mogelijk is, blijven deze gevoelens des te langer ronddwalen. Het onrecht van het uitblijven van erkenning maakt het dus nog complexer. Na de aanvankelijke shock volgt doorgaans ontkenning. Men  wil het allemaal vergeten, het uitwissen. Dat lukt uiteraard niet.

Op lange termijn bemerkt men vaak depressies, fobieën, een negatief zelfbeeld, bindingsangst, vertrouwensverlies, en vluchtmechanismen, zoals sociale isolatie, agressie, medicatie- of alcoholmisbruik, en zelfmoord soms. Meestal zijn de gevolgen van het misbruik niet gewild door de dader, die vooral met eigen behoeften bezig is. Maar ze zijn er wel. Omwille van de mentale problemen zijn slachtoffers al te vaak als ‘labiel’ en ‘opstandig’ afgeschilderd en niet ernstig genomen. Psychische kwetsbaarheid was vroeger een taboe en is dat eigenlijk nog steeds.

Veel slachtoffers zwegen en droegen hun leed alleen. Als ze het al vertelden, werden ze vaak niet geloofd door hun ouders en familie, die een heilig vertrouwen stelden in de clerus. Of het moest stil gehouden worden om de schande te mijden. Ook zij leefden in de seksuele taboesfeer die heel lang maatschappijbreed heeft bestaan. De Kerk had geen octrooi op het taboe, maar ze voedde het alleszins sterk.

Kerk, macht en angst

Wat heeft de Kerk gedaan? Hier moeten we ons bewust zijn van een veralgemening uit onwetendheid. De lokale Belgische Kerk is en was niet één structuur. Naast de parochies zijn er ook verschillende kloosterorden, en die vallen vaak onder een eigen gezag. De bisschop kan dus niet zomaar een jezuïet terechtwijzen. We stellen echter vast dat de aanpak binnen alle geledingen lange tijd parallel heeft gelopen: ‘wegkijken en hopen dat het vanzelf weggaat’. Het is een systemisch fenomeen. Er moeten dus gemeenschappelijke componenten zijn die dit mogelijk hebben gemaakt. Let wel: situeren is in geen geval goedpraten.

  • Seksualiteit taboe

De manier waarop de Kerk seksualiteit algemeen beschouwt, speelt uiteraard een rol. Rond seksualiteit heeft altijd een taboe gehangen. Schaamte laat zich niet goed in krachtige woorden of daden uitdrukken, integendeel. Het gegeven seksualiteit is ‘besmet’ door zonde. Eigenlijk is lange tijd alles besmet geweest door zonde. Hoe men ook zijn best deed, zondigen deed men toch. De biecht was dan de bevrijding, ook voor daders. 

De meeste priesters zijn heel jong al gewijd en legden hun celibaatsbelofte niet zelden af in een toestand van seksuele immaturiteit. Gaandeweg kan er frustratie groeien wanneer men zich een basisbehoefte systematisch ontzegt. Onvoldoende seksuele maturiteit leidt overigens ook tot het onderschatten van de impact van seksueel misbruik.

Dan is er ook nog het transgenerationeel misbruik. Sommige daders zijn zelf ook slachtoffer geweest van seksueel misbruik. Dat kan leiden tot pathologisch gedrag. Daarvan is heel weinig geweten. Het zou wel eens een belangrijke factor kunnen zijn.

  • Eenzaam beleid

In de bisdommen en het aartsbisdom was (is) het eenzaam aan de top. Hiërarchie is diep ingebed in de Kerk. Een bisschop of aartsbisschop heeft macht, maar kan daarin een grote onmacht ervaren. Men kan verkrampen en schuilen bij de grote idealen, ver weg van de boze wereld en de duistere kanten van de Kerk. Noem het gerust wereldvreemd en mensenvreemd.

Angst is een vaak de gids geweest: de Kerk krimpt al meer dan een eeuw lang. Het is heel waarschijnlijk dat verantwoordelijken doemscenario’s aan de horizon hebben gezien bij het horen van misbruikverhalen. 

Het is meer dan aannemelijk dat er netwerken van daders (hebben) bestaan, die elkaar beschermden maar ook bedreigden bij gebrek aan steun. In sommige gevallen was zelfs een bisschop of overste betrokken.

Het geheim pauselijk schrijven van Johannes XXIII, Crimen Sollicitationes (1962), heeft evenmin bijgedragen tot een degelijke aanpak. Misbruik moet volgens het document Kerkelijk-intern behandeld worden, met geheimhoudingsplicht, ook voor het slachtoffer wanneer hij of zij aanklager is.

Deze factoren verklaren enigszins hoe de Kerk tot een reactie van ontkenning is gekomen. Nogmaals, hiermee wordt niets gesust, weggemoffeld of goedgepraat. Een machtig instituut heeft zelfs haar macht ingezet om het misbruik stil te houden. Binnen de gegeven omstandigheden had men voor een passende aanpak kunnen kiezen.   

Kwaad

Ben ik kwaad op de Kerk? Ja, natuurlijk ben ik kwaad. Op kortzichtige, onrechtvaardige machtsstructuren en op beleidsmensen die gefaald hebben. Kwaad en teleurgesteld. Toch ben ik de Kerk ook genegen, want ze heeft ook ontzettend veel goeds gedaan, nu nog trouwens. Het leidt tot een complexe houding. Ik wil graag mensen begeleiden in hun geloof, in momenten van ziekte, twijfel, hoop, tegenslag. Het doet me ontzettend veel pijn wanneer hun leed afkomstig is van de Kerk zelf. Maar daar eindigt begeleiding niet, daar begint ze.

Daarom vind ik het ook jammer dat bisschop Bonny in een interview op Radio 1 – misschien wat te spontaan en ondoordacht – zei dat hij “geen priester geworden is om dit nog te moeten opkuisen”. Opkuis is een erg ongelukkige verwoording naar de slachtoffers toe. Zij hebben de ‘vuiligheid’ ook niet gevraagd. Bovendien weet men zich in de pastoraal, en dus ook als priester of bisschop, geroepen om mensen in nood bij te staan. Je kan verbolgen zijn om de armoede, de rampspoed, de tegenslag, maar je zou je niet mogen ergeren aan het ‘vuile werk’. Dat het hier Kerkelijk interne keuken betreft, heeft geen enkel slachtoffer om gevraagd.

Wel deel ik zijn mening dat in de bij momenten redeloze storm van verontwaardiging niet alles op één hoop mag worden gegooid. Dat is ook niet zinvol of respectvol naar de slachtoffers toe. Na een razende storm wordt het immers weer stil. Nieuws gaat niet lang mee. Slachtoffers verdienen blijvende aandacht.

Waarheid en herstel

Zal dit leed ooit verdwenen zijn bij de slachtoffers? Nee. Het verleden kan niet uitgewist worden, de wonde zal nooit helemaal verdwijnen. Wat kunnen wij doen? Respect betonen: luisteren naar de getuigenissen. Bevestigen dat we één gelovige gemeenschap zijn, samen met de slachtoffers, als ze dat wensen. En dat we hen ook begrijpen als ze niet meer kunnen geloven, en dat we hen steunen, onvoorwaardelijk en van ganser harte. Tenslotte moeten we ook mee ijveren voor een standvastig antwoord vanuit de Kerk: respectvol, open en transparant. Het is niet zo dat de Kerk helemaal niets heeft gedaan tot nu toe. Wel moeten we erkennen dat er veel te laat is gezocht naar een passende reactie en dat we als Belgische kerkgemeenschap onvoldoende werk hebben gemaakt van bewustwording. Er wordt de jongste jaren werk van gemaakt, zij het soms nog te voorzichtig en te aarzelend. Welnu, laat het werk doorgaan: meer gericht nog op de slachtoffers. Niet omdat het moet, maar omdat het hoort.

Wat we vooral beter niet doen, is de aanpak en onze eigen opbouwende bijdrage beperken of herleiden tot de sterke emoties die nu rondgaan of ons ondoordacht laten opzwepen door debatten in de media. Polarisatie leidt niet tot oplossingen. De stap na empathisch luisteren is geen lynchpartij, maar zoeken naar manieren om de slachtoffers (en hun families) bij te staan. Op Kerkelijk en maatschappelijk niveau. Wij als Kerk, en wij als samenleving.

Misschien kunnen we ons laten inspireren door Nelson Mandela (1918-2013). Hij heeft in een geladen sfeer van kwaadheid, gekwetstheid en onbegrip gezocht naar waarheid en herstel. Waarheid brengt in beeld wat er is gebeurd. Fragmenten van die waarheid ontdekken we in de vele pijnlijke getuigenissen. Er zou nog meer ruimte vrijgemaakt moeten worden in de Kerk voor herstel, waarbij de klemtoon moet liggen op de begeleiding, niet op het resultaat.

Dit moet een proces van vele jaren zijn. Een louterende pelgrimstocht van een Kerk en haar gelovigen.

Ik hoop dat ik met deze bijdrage niemand tegen de borst stoot. Het zijn mijn reflecties. Er bestaat niet zoiets als 'één juiste visie' in zo'n complexe problematiek. Er bestaat wel zoiets als 'gedeelde hoop'. Hoop is teer. Zij wordt in het wild geweld soms kapotgeslagen. Dat kan niet de bedoeling zijn.

12 september 2023

Geloven is zorgen voor je naaste (16-17 september 2023)

In weinig onderwerpen is Jezus zo radicaal als in de liefde. Merkwaardig genoeg zijn Schriftgeleerden en farizeeën in weinig zo hypocriet als in diezelfde liefde. De liefde kent veel bestaansvormen. Ze is de binding in het bestaan. Er zonder stort ons bestaan genadeloos in. De liefde bestaat verder, met of zonder ons. Aan elk van ons de keuze: ‘to love or not to love’. Zelfs voor Hamlet ging het daar eigenlijk over. De liefde voor God en de vele vormen van naastenliefde delen allemaal hetzelfde beginsel: je stelt je kwetsbaar op en verlangt er diep vanbinnen naar om ook liefgehad te worden.

Vanzelfsprekendheid

In het dubbelgebod vernoemt Jezus de liefde voor God, voor zichzelf en voor de naaste. (Lucas 10, 27)  Dat zijn immers de drie polen waartussen de liefdesdynamiek in het christelijk geloof zich beweegt. Ze bestaan nooit los van elkaar. Wie God bemint, die bemint van daaruit zijn naaste en ook zichzelf. Wie zichzelf bemint (lees: waardeert als Gods schepsel), die bemint vanzelfsprekend ook de naaste en God. Niemand onder de christenen mag leven voor zichzelf alleen. (Romeinen  14, 7) We behoren uiteindelijk toe aan God. (Romeinen 14, 8) Daarop steunt ons geloof.

Paulus is scherp in zijn brief aan de Romeinen: aanvaard elkaar zoals Christus jou heeft aanvaard. We zijn allemaal immers allesbehalve perfect. Wie zijn wij om een oordeel te vellen over anderen? Wie zijn wij dat we zouden neerkijken op anderen? (Romeinen 14, 10ab) Dat deden de farizeeën, maar wij toch niet?

Veelvormig

De liefde kent veel eigenschappen. Ze is geduldig en vol goedheid, niet afgunstig, ijdel of zelfgenoegzaam, niet grof of zelfzuchtig, en niet kwaad. De liefde zoekt de waarheid. Ze is verdraagzaam, goedgelovig, hoopvol en volhardend. (1 Korintiërs 13, 4-7) Bovenal is ze eeuwig en oneindig. (1 Korintiërs 13, 8) Alles is vergankelijk, zegt Paulus, behalve geloof, hoop en liefde. De grootste onder die drie is de liefde. (1 Korintiërs 13, 13) In de liefde blijven hoop en geloof bestaan. “De mens is als gras en zijn schoonheid als een bloem in het veld. Het gras verdort en de bloem valt af, maar het Woord van de Heer blijft altijd bestaan.” (1 Petrus 1, 24-25) Dat Woord is gegrondvest op de liefde.

Het is liefde die God ertoe bracht om zijn eniggeboren Zoon onder ons te laten wonen en leven. (Johannes 3, 16) Hoewel de wereld Hem niet heeft verwelkomd en zelfs heeft gekruisigd, is de liefde van God daarbij  niet geëindigd. De Mensenzoon is gestorven, maar is verrezen op de derde dag. Door de eeuwigheid van liefde zijn geloof en hoop niet gesmoord, maar blijven ze voortbestaan. De Heer is immers Liefde: Hij is Aanwezigheid. Aan Mozes maakt God zich kenbaar als Bestaan: ‘Ik zal er zijn’. (Exodus 3, 14-15) Hij zal niet wijken, Hij zal de mensen niet in de steek laten. Dat is liefde. En Jezus is Liefde tot het uiterste toe, en ook daar voorbij. Hij zal telkens weer in hun midden aanwezig komen onder al wie in zijn Naam bidt. (Matteüs 28, 20) Bestaat er grotere liefde?

Wederkerigheid

Toch is liefde voor iedere mens tegelijk een nood en een opgave. Beminnen is je kwetsbaar opstellen. Jean-Paul Sartre en Jacques Lacan omschrijven liefhebben allebei als de openheid om liefde te ontvangen, met het risico om ook teleurgesteld te worden. Die kwetsbaarheid is ook eigen aan God. In alle lof over zijn almacht wordt die kwetsbaarheid al te vaak vergeten. De Heer wordt teleurgesteld: hele hoofdstukken in het Eerste (Oude) Testament beschrijven de vergetelheid en ontrouw van zijn Volk, ondanks wat God voor hen had gedaan. God stelt zich wederom kwetsbaar op door Jezus onder ons te zenden.  Opnieuw wordt Hij afgewezen. Maar er zijn doorheen de tijden markante mensen die de Heer trouw blijven – de profeten, de apostelen – en dat bewijst de onbreekbaarheid van de liefde, de standvastigheid van de hoop en de kracht van het geloof.

Liefde wordt soms slecht beantwoord, en dan heb ik het uiteraard niet enkel over verliefdheid en liefdesrelaties. Liefde is heel ruim en kent veel verschijningsvormen. Een ander kan misbruik maken van je goedheid of je niets in de plaats terug geven, zelfs geen woord van dank. Dat is het risico dat vast hangt aan de kwetsbaarheid. Mensen raken er soms ontmoedigd of zelfs verbitterd door. 

Het uitgangspunt is echter dat je liefde geeft zonder iets terug te ontvangen. Gods liefde is immers ook gratuit, om niets. Naastenliefde is geen valuta, je kunt niet speculeren met liefde. Investeren is een werkwoord dat ten onrechte wordt gebruikt in combinatie met liefde. Daar beginnen veel misvattingen: in de zorgende maatschappij, in de liefdadigheid, in godsdienst en in liefde tussen mensen. Als er wordt gewogen en gemeten in termen van liefde, is de geloofwaardigheid ervan allang verdampt.

Goed, maar geen speelgoed

Moeten we eindeloos geven zonder dankbaarheid of respect terug te krijgen? Ja en nee. God laat zijn Volk niet in de steek, ondanks hun ontrouw en gebrek aan respect. (Jesaja 54, 8 en Johannes 3, 16) Ook Jezus is tot het uiterste gegaan in zijn liefde voor de mensen. (Johannes 13, 1) Tegelijk mogen we het stof van onze voeten afschudden wanneer ons goed geen goed ontmoet. (Matteüs 10, 12-14) Die beeldspraak gaat weliswaar in de eerste plaats over gastvrijheid, maar dat is een vorm van naastenliefde.

Het dubbelgebod is een zinvol referentiekader voor de liefde: je hoort je naaste lief te hebben als jezelf. Zoals je af en toe streng en kordaat mag zijn tegenover jezelf, zo geldt het ook voor je naasten: je mag verkeerde houdingen een halt toeroepen. Eindeloos liefhebben is niet hetzelfde als zomaar van jezelf laten profiteren. Tegelijk moeten we echter steeds weer de mildheid voor ogen houden in ons oordeel over anderen: we horen vergevingsgezind en goedgezind te zijn, veeleer dan oordelend en discriminerend. 

Onze intenties horen een weerspiegeling te zijn van Gods vrijgevigheid die overvloedig van aard is. (Efeziërs 1, 4-10) In de praktijk mag het een evenwichtsoefening zijn, die wars is van elke neiging tot ongenuanceerde, negatieve, zelfingenomen radicaliteit. In de vrijgevige liefde is er geen ruimte voor kleinzerigheid of voor het bekrompen gevoel van altijd tekort te worden gedaan. Grenzen worden enkel getrokken vanuit de liefde zelf. Daar kunnen we als samenleving veel van leren.

Zijn

Liefde en Zijn horen bijeen. Zonder liefde kunnen we niet bestaan. Een dreunende gong zijn we dan geworden, een schelle cimbaal, klaar om weggegooid te worden. (1 Korintiërs 13, 1) Haat is niet-zijn. Het is beschadigen, kapotmaken, negeren, ontkennen. Het staat haaks op ons bestaan. Martin Luther King Jr. zegt: “Ik heb beslist om te blijven bij liefde, haat is een veel te zware last.” Het gewicht van haat en nijd wegen door op onze draagkracht, maar ook op onze geloofwaardigheid. Kennis, inzicht, welbespraaktheid en bezit: het valt allemaal in het niets zonder de liefde. Zonder de liefde zijn we niets, in de liefde zijn we de koning te rijk.

Het thema vergiffenis heb ik vorig jaar in maart uitgewerkt naar aanleiding van de evangeliepassage in Matteüs 18, 21-35. Om te lezen: klik hier. 

05 september 2023

Heikele kwesties (9-10 september 2023)

Jezus spreekt over zonde dit keer. Een gevoelig onderwerp: zonde is niet ‘in’. Dat was ooit anders. Ik hoor hoogbejaarden vaak zeggen dat er toen te veel aandacht aan werd geschonken door de Kerk, op het obsessieve af. De oude liturgie was ook doorspekt met schuldbelijdenissen. Nu hebben veel christenen een problematische relatie met zonde, biecht en boete. De slinger is de andere kant op gezwaaid. Ooit vinden we hopelijk een evenwicht. Even terug naar de bron. Wat zegt Jezus hierover? En wat zegt Hij niet?

Zonde

Jezus roept de christengemeente alvast niet op om op zoek te gaan naar zonden bij anderen. Het is al te vaak zo geïnterpreteerd helaas. “Als één van je broeders of zusters tegen je zondigt, moet je die daarover onder vier ogen aanspreken.”, zegt Jezus. (Matteüs 18, 15) Zonde mogen we hier zeker opvatten als ‘tekortschieten’ (in het Grieks: ‘hamartèsè’).

Jezus zegt heel uitdrukkelijk ‘tegen jou’ (in het Grieks: ‘eis se’). Niemand krijgt van Jezus vrijgeleide om zich te gedragen als farizeeërs. Hier gebruik ik bewust de pejoratieve meervoudsvorm. Wie zichzelf beschouwt als een religieuze politieagent en zich die autoriteit toekent, die is hovaardig. De moraalridder gaat vooral zelf in de fout. Het aanwijzen van anderen staat haaks op Jezus’ Boodschap: ‘Wie van jullie zonder zonde is, laat die als eerste een steen werpen.’ (Johannes 8, 7) Mogen we medegelovigen oproepen om de juiste weg te bewandelen volgens Jezus? Dat zeker. (Lucas 22, 32)

Jezus en Paulus

In de brieven wordt Jezus’ boodschap aangescherpt tot ‘elkaar vermanen’. (Kolossenzen 3, 16 – 2 Tessalonicenzen 3, 13-15) Het 'elkaar aanspreken' blijft niet langer beperkt tot een occasioneel interpersoonlijk gebeuren. Het samenleven in een christelijke gemeenschap blijkt toch een stuk moeilijker in de praktijk… (Galaten 1, 6-8 – 2 Korintiërs 13, 11 – 2 Tessalonicenzen 3, 6) Let wel: iemand aanspreken op een tekortkoming mag nooit voortkomen uit bemoeizicht. Jezus gaat uit van ieders goede bedoelingen, en Paulus volgt Hem daarin. Die premisse blijft overeind.

In een geloofsgemeenschap kan je anderen niet ‘scannen’ op hun intenties. Paulus verneemt met veel verontwaardiging dat zijn prediking vervaagt en dat allerlei alternatieve theorieën ontstaan. (Galaten 3, 1-5) Dat is een fenomeen van alle tijden. Bijna twintig eeuwen kerkgeschiedenis liegen er niet om…

Macht

Jezus heeft zijn apostelen wel degelijk de macht gegeven om ‘te binden en te ontbinden’. (Matteüs 18, 18) Wat ze op aarde bindend verklaren, zal ook in de hemel bindend zijn. (Matteüs 16, 19). Op voorwaarde dat de Boodschap wordt gerespecteerd uiteraard. Zo is Jezus zelf niet altijd mild geweest voor mensen met goede bedoelingen. De rijke jongeling wil graag volgeling worden en handelt volgens de geboden, maar toch ontbreekt het hem aan iets: hij kan zijn rijkdom niet achterlaten. Jezus schenkt hem geen dispensatie. Hij stelt met teleurstelling vast dat de jongeman er niet klaar voor is, meer niet. (Lucas 18, 18-26)

De leerlingen worden tegelijk aangespoord tot voorzichtigheid: men wordt geoordeeld naar de gestrengheid waarmee men zelf heeft geoordeeld. (Matteüs 7, 1 – Romeinen 2, 1) Met andere woorden: wie hoge eisen aan anderen oplegt, zal er zelf ook aan moeten voldoen. Oordelen is geen sinecure: we zijn beperkt in onze kennis, onze waarneming en bijgevolg ook in ons oordeelsvermogen. (Johannes 7, 24) Daar moeten we ons als christenen telkens weer bewust van zijn. De Liefde staat voorop, niet onze menselijke gedachten.

Ideaal

Jezus vertrekt in zijn verkondiging vanuit het hoogst mogelijke: vanuit waar de mens toe in staat is wanneer hij of zij zich ten volle toelegt op de goedheid. Daardoor kan zijn visie aanvoelen als idyllisch. Onterecht. Jezus legt de lat hoog, maar niet onmenselijk hoog. Hem volgen, vergt een totaalengagement. Zichzelf klein maken en worden als een kind: dat is het richtpunt. (Matteüs 18, 4) Uitblinken in onschuld, niet vals zijn, er geen dubbele agenda op na houden: dat zoekt Jezus in de mens. Openheid en oprechtheid. Hij zet zijn uitspraak kracht bij door plechtig zijn autoriteit te beklemtonen: “Ik verzeker jullie…” (in het Grieks: ‘amèn’, het is zo, waarlijk; en ‘legoo’, ik zeg). Volgende week voegt Jezus een belangrijke nuance toe: vergeving schenken. Dat horen we telkens opnieuw te doen, zonder ongeduld, zo vrijgevig als God voor ons is. (Matteüs 18, 22)

Harmonie

Vooral lijkt Jezus de blijvende verbondenheid met de Vader te willen bijbrengen aan de leerlingen, met het oog op zijn eigen dood en verrijzenis. De leerlingen blijven niet verweesd achter. Ze zullen aan de Kerk bouwen, met hun eigen handen, en daarbij steeds weer de kracht van God ervaren. “Als twee van jullie hier op aarde eensgezind om iets vragen, wat het ook is, dan zal mijn Vader in de hemel het voor hen laten gebeuren.” (Matteüs 18, 19) Eensgezindheid is daarbij essentieel (in het Grieks: ‘sumfoonèsoosin’, samen klinken). Als in een symfonisch orkest horen ze telkens te klinken in één akkoord, harmonisch. We kunnen helaas niet zeggen dat de Wereldkerk eensgezind is. Wel kunnen we in gemeenschappen eensgezind bidden.

Het hoeven immers geen grote groepen te zijn die bidden. De oprechtheid van het gebed in zijn Naam maakt of kraakt een bede. Jezus herhaalt zijn aankondiging en gaat een stap verder: “Waar twee of drie mensen in mijn Naam samen zijn, daar ben Ik in hun midden.” (Matteüs 18, 20) Twee of drie mensen, meer is er niet nodig: dan zal Christus in hun midden zijn. Het aantal mensen die bidden beïnvloedt de luistervaardigheid van God en de tegenwoordigheid van Christus niet. Op voorwaarde uiteraard dat ze bidden in zijn Naam: dat ze Jezus betrekken in hun gebed en bijgevolg als Gods Zoon bevestigen. 

Verhoring

God verhoort hen als ze ten dienste van God leven, vragen om het goede (Matteüs 7, 11), met de beste bedoelingen (niet uit trots of eigenbelang, Johannes 4, 3) en op de juiste wijze. (Lucas 18, 1 – Efeziërs 6, 18) Wanneer men om een vis vraagt (in het Grieks: ‘ichtun’, vis), dan zal God geen slang toewerpen. (Matteüs 7, 10) Ichtus verwijst naar het geloof, naar Jezus Christus, de Gods Zoon en Redder. Dat geeft aan in welke categorie de vragen zich bij voorkeur situeren. Zo zal het terecht weinig nut hebben om te bidden dat je de eerste prijs in de loterij mag winnen.